Beeldhouwer: Eric Claus
Materialen: beeld: brons; wand: staal
Erasmus MC, Atrium, Dr. Molewaterplein 40, Rotterdam
Onthuld op 30 januari 2020
__________
__________
__________
informatiebord
GEZELSCHAP ROTTERDAM ’43
“Erasmus te paard” is een geschenk van Gezelschap Rotterdam ’43 aan het Erasmus MC in Rotterdam. Gezelschap Rotterdam ’43 is op 6 maart 1943 opgericht op initiatief van de Club Rotterdam, een groep invloedrijke industriëlen die zich in 1928 verenigd hadden en die tijdens de oorlogsjaren de naoorlogse wederopbouw van Rotterdam en hun bedrijven bespraken. Door de Duitse bezetting was de Club Rotterdam in haar activiteiten beperkt. Gezelschap Rotterdam ’43 fungeerde als kweekvijver waaruit de Club Rotterdam te zijner tijd leden kon werven.(1)
Kort na de Tweede Wereldoorlog werd Gezelschap Rotterdam ’43 een zelfstandige organisatie. In de ledenvergadering van 27 oktober 1947 werden de statuten vastgesteld. Hierin waren de doelen geformuleerd die Gezelschap Rotterdam ’43 nastreefde: het bestuderen van actuele culturele, economische en maatschappelijke vraagstukken (met name vraagstukken betreffende de stad Rotterdam en haar bevolking), het nastreven van gewenste oplossingen van deze vraagstukken, het bevorderen van het vriendschappelijk verkeer tussen de leden en het onderhouden van contact met gelijkgestemde groeperingen in binnen- en buitenland. Mensen, jonger dan 40 jaar en werkzaam in Rotterdam in onwillekeurig welk bedrijf of beroep, konden lid worden. Het lidmaatschap beëindigde door bedanken, overlijden, royement of het bereiken van de 44-jarige leeftijd.(2)
Gezelschap Rotterdam ’43 organiseert voor haar leden 10 keer per jaar een lezing over een actueel onderwerp, waarna een debat volgt. De (nationale en internationale) sprekers moeten een hoge maatschappelijke positie bekleden. De inhoud van de lezing moet de leden van Gezelschap Rotterdam ’43 aanspreken en de spreker moet een bepaalde band hebben met de stad Rotterdam. Na afloop van de lezing ontvangen de sprekers een cadeau.(3)
(1) Gezelschap Rotterdam ’43 – 1943-1993, 1993-2003, 2003-2013 (A.R. Kramer et al., Rotterdam, 2013, pagina 7), https://anderetijden.nl.
(2) Gezelschap Rotterdam ’43 – 1943-1993, 1993-2003, 2003-2013 (Rotterdam, 2013, Slotwoord III en bijlage 4, artikelen 2 en 3).
(3) Gezelschap Rotterdam ’43 – 1943-1993, 1993-2003, 2003-2013 (Rotterdam, 2013, pagina 13, 15 en 21).
HET GESCHENKBEELD “ERASMUS TE PAARD”
De ontstaansgeschiedenis van de grote uitvoering van “Erasmus te paard” gaat terug tot 1979. Ieder jaar moest het bestuur van Gezelschap Rotterdam ’43 zich beraden over wat voor cadeau de sprekers zouden krijgen als blijk van dank voor hun lezing. Zij kregen namelijk geen financiële vergoeding. Het cadeau was meestal een tinnen bord of een bierpul.
In 1979 ontstond het idee een vast cadeau te geven. Aanvankelijk werd gedacht aan een ets van het panorama rond de Veerhaven, waar Gezelschap Rotterdam ’43 gehuisvest was. Dit bleek niet haalbaar. Maarten Jan Floris Hudig (Wassenaar, 8 november 1940), voorzitter van Gezelschap Rotterdam ’43, kreeg contact met Eric Claus. Deze stelde als cadeau een beeld van een paard voor; een dergelijk beeld zou door iedereen worden gewaardeerd. Om de relatie met Rotterdam tot uiting te laten komen, opperde Maarten Hudig het idee om op het paardenbeeld een beeld van Erasmus te plaatsen, de beschermheer van Gezelschap Rotterdam ’43. Op de avond voordat Maarten Hudig de ontwerpen zou bekijken, liet Eric Claus hem weten de opdracht terug te willen geven. Het was hem niet gelukt een beeld te ontwerpen. Maarten Hudig gaf aan alles nog eens te willen doorspreken. In de opvolgende nachtelijke uren lukte het Eric Claus toch een beeld van een paardrijdende Erasmus te ontwerpen. Van dit ontwerp werd een mal gemaakt, waarmee de prijsbeelden konden worden gegoten die aan de sprekers zouden worden uitgereikt.
Het geschenkbeeld “Erasmus te paard” toont Erasmus, gezeten op een stilstaand paard. Het hoofd van het paardenbeeld is enigszins naar rechts gebogen. Het paardenbeeld staat op een grondplaat. Op de linkerrand van de grondplaat is het woord GEZELSCHAP aangebracht; op de rechterrand de aanduiding ROTTERDAM ’43.
Aanvankelijk werden de prijsbeelden gegoten bij bronsgieterij Stijlaart in Rumpt; vanaf 1999 bij bronsgieterij Steylaert in Waardenburg.(1) De beelden bleken een succes.(2) Ze zijn tot aan begin 2024 uitgereikt.(3)
Met de uitreiking van het geschenkbeeld “Erasmus te paard” is de traditie ontstaan dat de voorzitter van Gezelschap Rotterdam ’43 na afloop van een lezing een verband legt tussen de inhoud van de lezing en wat Erasmus erover had geschreven.(4)
(1) https://eur.contentdm.oclc.org.
(2) Gezelschap Rotterdam ’43 – 1943-1993, 1993-2003, 2003-2013 (Rotterdam, 2013, pagina 15 en 16), mededeling Eric Claus.
(3) Met ingang van 2024 krijgen de sprekers als dank het beeldje “Erasmus en zijn Ezel”, ontworpen door Johannes Petrus Antonius (Joep) van Lieshout (geboren in Ravenstein op 28 september 1963). Het beeldje is geïnspireerd op het feit dat in de middeleeuwen wetenschappers vaak op een ezel reisden om te voorkomen dat ze voor edelen werden gehouden en beroofd zouden worden (mededeling Roderick Post, Gezelschap Rotterdam ’43).
(4) Gezelschap Rotterdam ’43 – 1943-1993, 1993-2003, 2003-2013 (Rotterdam, 2013, pagina 16 en 44).
Volgens https://www.erasmushuisrotterdam.nl moet de spreker aan het einde van de lezing de vraag stellen wat Erasmus van het thema van de lezing zou vinden.
DE GROTE UITVOERING VAN “ERASMUS TE PAARD”
Tijdens het lustrumdiner ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan van Gezelschap Rotterdam ’43 ontstond het idee een grote uitvoering van het geschenkbeeld aan te bieden aan het Erasmus MC ter gelegenheid van de nieuwbouw, die op 6 september 2018 officieel zou worden geopend door ZM koning Willem-Alexander.(1) De initiatiefnemer was mr. Jan Dirk Hudig, oud-voorzitter van Gezelschap Rotterdam ’43 en voorzitter van de lustrumcommissie. Mr. Jan Dirk Hudig. zoon van Maarten Hudig, heeft veel tijd besteed aan de verwerkelijking van de grote uitvoering van “Erasmus te paard.(2)
Eric Claus ontwierp twee voorstudies. Deze studies waren vrije vergrotingen van het geschenkbeeld.(3)
Een speciaal voor “Erasmus te paard” in het leven geroepen lustrumcommissie spande zich in 2018 en 2019 in om de benodigde gelden te vergaren.(4)
Aanvankelijk was het idee om de grote uitvoering van “Erasmus te paard” aan te bieden aan de gemeente Rotterdam om te plaatsen in de openbare ruimte, zodat veel inwoners van Rotterdam het beeld zouden kunnen zien. Het gemeentebestuur van Rotterdam wees het aanbod af; “Erasmus te paard” paste haars inziens niet in haar collectie van beelden in de openbare ruimte. Vervolgens ontstond het idee het beeld te schenken aan het Erasmus MC. In het Erasmus MC ontstond een discussie over waar “Erasmus te paard” het best tot zijn recht zou komen. De brandweer kon om veiligheidsredenen niet instemmen met plaatsing bij de ingang van het Sofia kinderziekenhuis. Uiteindelijk werd besloten om “Erasmus te paard” in het Atrium te plaatsen. In samenspraak met de kunstcommissie van het Erasmus MC ontstond het idee het beeld hoger te maken zodat er een bank omheen geplaatst kon worden in de stijl van de architectuur van het Atrium. Eric Claus heeft geadviseerd over de maatgeving en de verlichting.(5)
(1) https://www.erasmushuisrotterdam.nl.
(2) Mededeling Roderick Post (Gezelschap Rotterdam ’43).
(3) Mededeling Eric Claus. Op de website van Eric Claus staan foto’s van de voorstudies. Zie:
– https://ericclaus.com/product/erasmus-te-paard-s/ (“Erasmus te paard” op hoge wand, zoals de grote uitvoering)
– https://ericclaus.com/product/erasmus-te-paard-ii-s/ (“Erasmus te paard”, klein vierkant)
(4) https://www.erasmushuisrotterdam.nl.
(5) Mededelingen Eric Claus; mededelingen Roderick Post (Gezelschap Rotterdam ’43).
DE ONTHULLING
Op 30 januari 2020 is “Erasmus te paard” onthuld. Tijdens de receptie aansluitend op de onthulling legde de voorzitter van Gezelschap Rotterdam ’43 in zijn toespraak een verband tussen “Erasmus te paard”, Erasmus en het Erasmus MC. Erasmus kende geen dogma’s; naar zijn mening stond er niets vast en moest alles worden onderzocht. Erasmus was ook van mening dat de mens in staat is het goede te doen en dingen beter te maken. Volgens de voorzitter van Gezelschap Rotterdam ’43 komen deze ideeën in een ziekenhuis goed tot uiting.(1)
De grote uitvoering van “Erasmus te paard” toont Erasmus, gezeten op een stilstaand paard, een boek lezend. Het beeld van de paardrijdende Erasmus is geplaatst op een stalen H-wand. Bovenin de wand is de Umbra Erasmi (schaduw van Erasmus) uitgesneden.(2) De gezamenlijke hoogte van de stalen wand en het beeld is ongeveer 4 meter.
Aan de voorzijde van de bank is een grindvlak aangelegd met beplanting. Links op de bank is een informatiebord geplaatst.
(1) https://www.erasmushuisrotterdam.nl.
(2) Mededeling Eric Claus. In 1520 gebruikte Erasmus de woorden UMBRA ERASMI als aanduiding voor een penning waarop zijn portret was afgebeeld (zie: https://www.eur.nl).
Met dank aan:
– Eric Claus
– Roderick Post (Gezelschap Rotterdam ’43)
Erasmus (Desiderius Erasmus, Erasmus Roterodanum, Rotterdam of Gouda, 28 oktober 1466 (1467?, 1469?) – Bazel, 12 juli 1536): humanist, theoloog, filosoof, pedagoog en filoloog. Erasmus was een van de meest invloedrijke denkers in het tijdperk van de Noordelijke Renaissance. In zijn hoedanigheid van (niet-praktiserend) priester heeft hij geprobeerd de Rooms-katholieke kerk van binnenuit te hervormen. Enkele van zijn belangrijkste werken: “Lof der Zotheid” en een Grieks-Latijnse uitgave van het Nieuwe Testament.
Bron en verdere informatie:
– https://dwc.knaw.nl/erasmus-desiderius-1466-1536/