Naamvariant “Raadsheren”: “3 Raadsheren”
Beeldhouwer: Eric Claus
Materiaal: brons (Bronsgieterij Stijlaart, Rumpt)
Stadhuisplein, Gorinchem
“Luchtkasteel”: onthuld op 16 september 1994
“Raadsheren”: geplaatst tussen 3 en 8 september 1995; verplaatst in 2006
“Luchtkasteel”
“Luchtkasteel”
het voetpad naar het stadhuis, geflankeerd door de drie “Raadsheren”
“Raadsheer”, nabij begin van het voetpad
“Raadsheer”, halverwege het voetpad
“Raadsheer”, nabij het einde van het voetpad, bij het stadhuis
twee van de drie “Raadsheren” op de trappen bij de ingang van het stadhuis (op de achtergrond: “Luchtkasteel”)
foto: Regionaal Archief Gorinchem, nr. F16968, 1995-2000
HET ONTWERP
In december 1992 werd in Gorinchem een begin gemaakt met de bouw van een nieuw stadhuis. In april 1994 werd het nieuwe stadhuis in gebruik genomen; op 16 september 1994 werd het officieel geopend.
In het kader van de 1%-regeling, die inhoudt dat bij nieuwbouw of verbouwingen van openbare gebouwen 1 % van de bouwsom gereserveerd wordt voor kunst, werd Eric Claus gevraagd een kunstwerk te ontwerpen. Eric Claus ontwierp een beeldengroep, bestaande uit een poort (“Luchtkasteel”), te plaatsen op het Stadhuisplein, en drie zittende figuren, te plaatsen op de trappen voor de ingang van het stadhuis. Het niveau van het Stadhuisplein ligt hoger dan het niveau van de nul-laag van het stadhuis. Ter overbrugging van het hoogteverschil zijn voor de voorgevel van het stadhuis trappen gebouwd in het plein. De trappen brachten Eric Claus op het idee om op de traptreden zittende figuren te plaatsen.
In de week van 11 t/m 15 april 1994 kregen de leden van de Gorcumse gemeenteraad een maquette te zien van het nieuwe stadhuis met voor het stadhuis op een trap links een model van een zittende figuur, op een trap rechts modellen van twee naast elkaar zittende figuren en op het plein een model van “Luchtkasteel”. In de editie van 20 april 1994 van de Gorcumse Courant was een foto gepubliceerd die van deze opstelling was gemaakt.
Uit artikelen in de edities van 21 september 1994 en 13 september 1995 van de Gorcumse Courant kan worden opgemaakt dat de financiën niet toereikend waren voor het vervaardigen en plaatsen in 1994 van zowel de grote bronzen uitvoering van “Luchtkasteel” als de zittende figuren en dat ervoor werd gekozen om “Luchtkasteel” in brons uit te voeren.
DE ONTHULLING VAN “LUCHTKASTEEL”
“Luchtkasteel” is in de week van 11 t/m 16 september 1994 op het Stadhuisplein geplaatst en op 16 september 1994 onthuld door Piet IJssels (9 augustus 1945), burgemeester van Gorinchem. De onthullingshandeling werd uitgevoerd door twaalf kinderen, de inwoners van Gorinchem symboliserend, die het zwarte plastic zeil waarmee het beeld was omhuld, naar beneden trokken. De kinderen hadden een prijs gewonnen in een tekenwedstrijd, gehouden ter gelegenheid van de ingebruikname van het nieuwe stadhuis. Na de onthulling werden ballonnen opgelaten en werd vuurwerk afgestoken.
De onthulling van “Luchtkasteel” fungeerde ook als teken van opening van het nieuwe stadhuis.
In de editie van 20 september 1994 van Kompas Aktief en de editie van 21 september 1994 van de Gorcumse Courant is verslag gedaan van de onthulling van “Luchtkasteel”. In deze verslagen is niet ter sprake gekomen of er nog een grote bronzen uitvoering van de drie zittende figuren zou worden vervaardigd en geplaatst.
DE OUDE BINNENSTAD EN HET NIEUWE STADHUIS
“Luchtkasteel” is geplaatst aan de rand van het Stadhuisplein. De fundering van het beeld is verzonken in de grond onder de bestrating. Hierdoor lijkt het alsof “Luchtkasteel” op de bestrating is geplaatst.
“Luchtkasteel” verbindt de oude binnenstad van Gorinchem met het nieuwe stadhuis. Komend vanuit de binnenstad doemt achter het beeld het stadhuis op.
ERIC CLAUS OVER “LUCHTKASTEEL”
In een interview, gepubliceerd in de editie van 21 september 1994 van de Gorcumse Courant, zei Eric Claus dat “Luchtkasteel” een poort is, geïnspireerd op het wapen van Gorinchem met zijn kasteel en de daarbij behorende torens. Hij vertelde het silhouet van de toren te hebben gebruikt om het beeld te ontwerpen. “Luchtkasteel” toont niet de torens maar de contouren ervan. De torens zijn lucht en zijn in de contouren te zien. Om deze reden heeft Eric Claus aan dit beeld de naam “Luchtkasteel” gegeven: het is er, maar het is er ook niet. Dit geeft bij het zien van het beeld een spanningsveld; het menselijk oog is eraan gewend het object te zien dat is uitgebeeld en moet er nu naar zoeken.
DE BEELDENGROEP “RAADSHEREN”
In 1994 was het om financiële redenen niet mogelijk om een grote bronzen uitvoering van de beeldengroep “Raadsheren” te vervaardigen en te plaatsen. Uit een artikel in de editie van 13 september 1995 in de Gorcumuse Courant blijkt dat dit in 1995 wel mogelijk was. Er kwamen financiële bijdragen van het Bouwfonds Nederlandse Gemeenten en de Stichting Fonds Onrendabele Woningbouw, die ook hadden bijgedragen aan de vervaardiging van “Luchtkasteel”.
Onder de naam “Raadsheren” is in de week van 3 t/m 8 september 1995 op elk van de drie trappen die naar de ingang van het stadhuis voeren een zittende figuur geplaatst. De figuren, die van elkaar verschillen, zijn op de traptreden geplaatst; de onderkant van de figuren is vormgegeven overeenkomstig de traptreden. In de editie van 13 september 1995 van de Gorcumse Courant werden de zittende figuren beschreven als wachters die het plein en de bedrijvigheid in het stadhuis gadeslaan.
In de Gorcumse Courant en Kompas Aktief zijn alleen artikelen gepubliceerd over de plaatsing van “Raadsheren”. Het feit dat er geen verslag is gedaan van onthulling doet vermoeden dat er geen onthullingshandeling heeft plaatsgevonden.
VERPLAATSING VAN DE BEELDENGROEP “RAADSHEREN”
Van 19 september 2004 tot en met 6 januari 2005 werd het Stadhuisplein opnieuw ingericht. Er werden parkeerplaatsen aangelegd. Het niveau van het Stadhuisplein werd verlaagd. De trappen verdwenen. In 2006 werden de drie “Raadsheren”-beelden met het achterste deel op blokken geplaatst langs het wit beklinkerde voetpad dat naar de ingang van het stadhuis voert. Bij het maken van deze fotoreportage waren de blokken overgroeid door beplanting.
Sinds 15 juli 2021 zijn drie delen van het voetpad beschilderd met regenboogkleuren, de kleuren van de LHBTQ+ gemeenschap.
Bronnen en verdere informatie:
– mededelingen Regionaal Archief Gorinchem
– Gorcumse Courant, 20 april 1994, 21 september 1994 en 13 september 1995
– Kompas Aktief, 20 september 1994, 29 augustus 1995 en 12 september 1995
– https://ericclaus.com/biografie/