Naamvariant: “Lieverdje”
Beeldhouwer: Carel Kneulman
Materiaal: brons
Spui, Amsterdam, ter hoogte van nr. 14
Onthuld op 10 september 1960
__________
__________
“Het Amsterdamse Lieverdje” in kerststemming (foto: NEB van Berkel, 14 december 2023)
De ontstaansgeschiedenis van “Het Amsterdamse Lieverdje” gaat wat betreft het beeldje terug tot 1959, toen Carel Kneulman een gipsen beeldje ontwierp van een straatjongen. Met dit beeldje wilde hij uiting geven aan het speelse en tegendraadse karakter van Amsterdam.
De journalist Henri Knap schreef voor dagblad Het Parool wekelijks columns onder hert pseudoniem “Dagboekanier”. In deze columns kwamen straatjongens voor die hij “Lieverdjes” noemde, rasechte belhamels met een gouden hart.
Inwoners van Amsterdam die in het beeldje van Kneulman de personificatie van het “Lieverdje” van Knap zagen, gingen zich ervoor beijveren om het op het Spui geplaatst te krijgen. Op initiatief van het Comité tot Activiteit in Amsterdam, dat ook de St. Nicolaasintocht organiseerde, werd het gipsen beeldje op 2 mei 1959 op het Spui door twee kinderen onthuld. Een dag later werd het verwijderd. De bedoeling was dat een bronzen exemplaar zou worden gegoten, dat op de Noordermarkt zou worden geplaatst. De kosten van de gieting in brons werden voor rekening genomen door de Crescent Cigarette Company in Eindhoven, de fabrikant van Hunter sigaretten. Het bronzen exemplaar werd niet op de Noordermarkt geplaatst maar op het Spui. Op 10 september 1960 werd het beeld onthuld door Emmy Van Hall-Nijhoff, de echtgenote van Gijsbert (Gijs) van Hall, burgemeester van Amsterdam.
In 1965/66 was in Amsterdam de anarchistische Provobeweging actief, die zich met ludieke acties (“happenings”) tegen de consumptiemaatschappij afzette, met name tegen het roken, vanwege het feit dat roken tot kanker leidt. Het leek hen dan ook treffend om “Het Amsterdamse Lieverdje”, dat gefinancierd was door de Crescent Cigarette Company, het middelpunt van de “happenings” te laten zijn. Naarmate de maanden vorderden, werden de “happenings” heftiger, waarbij “Het Amsterdamse Lieverdje” meerdere malen werd beklad, tot ergernis van Kneulman.
In 1966 werd “Het Amsterdamse Lieverdje” door Groningse studenten vervangen door het beeld van een bloemenmeisje. Een week later werd “Het Amsterdamse Lieverdje” teruggevonden in Zwolle.
Op 20 november 2012 werd “Het Amsterdamse Lieverdje” omver gereden door een achteruit rijdende vrachtwagen. Hierbij brak een van de benen en kwam er een scheur in het achterhoofd. De schade werd hersteld bij bronsgieterij Binder Art Services in Haarlem.
Op 5 maart 2024 werd “Het Amsterdamse Lieverdje” met sokkel en al omvergereden door een vrachtwagen. Hierbij brak de linkerhand van het beeld af. De reparatie werd uitgevoerd door de Amsterdamse Kunstwacht. Op 27 mei 2024 is “Het Amsterdamse Lieverdje” teruggeplaatst.
Bronnen:
– https://www.buitenbeeldinbeeld.nl/Amsterdam_C/Lieverdje.htm
– https://www.meertens.knaw.nl/beeldenbank/app/detail/19
– https://nos.nl
– https://www.parool.nl