Beeldhouwer: Dolf Wong
Materiaal: brons
Hoek Stationsplein/Stationsstraat, Weert, op cortenstalen sokkel bij cortenstalen vlaaipunten, ontworpen door Angeline Maas (sinds 20 juli 2022)
Onthuld op 1 oktober 1989 op het Stationsplein, Weert, bij de ingang van de Stationspromenade
__________
__________
__________
.
DE EERSTE GELUIDEN
Op 15 maart 1982 onthulde Lei de Borgie, wethouder in Weert, aan de hoek van de Beekstraat en de Hoge Kei het door Harrie Storms ontworpen beeld “Paard”. De wethouder gaf aan dat er in Weert nog meer beelden zouden worden geplaatst. Het gemeenbestuur van Weert had gevraagd of in het kader van de Beeldende Kunstenaarsregeling twee beelden konden worden ontworpen, waaronder een beeld van Antje van de Statie, de eerste ambassadrice van de Wieërter vlaaitjes.(1)
Antje van de Statie was de bijnaam van Antje Hendrix, die van 1914 tot 1926 op de perrons van het in 1914 in gebruik genomen nieuwe stationsgebouw van Weert vlaaitjes verkocht aan de reizigers. Deze vlaaitjes, al snel “Wieërter vlaaitjes” genoemd, hadden een doorsnee van 13 centimeter; ze konden tijdens de reis worden genuttigd. De Wieërter vlaaitjes en daarmee Antje Hendrix werden in heel Nederland bekend.
(1) Op de keper, 15 maart 1982
TUSSENSPEL
Op 10 mei 1982 wed bericht dat de Weerter zwem- en poloclub De Rog en de stichting BAG (Beeldende Aktiviteitengroep) op 15 en 16 mei 1982 een hobby-expositie annex kunstmarkt zouden houden in het clubhuis van De Rog. Ter gelegenheid van de expositie /kunstmarkt had Anneke Kirkels, werkzaam bij atelier Art Creation, een 1 kg wegend beeldje in “replica-brons” (kunsthars) van Antje van de Statie ontworpen in een oplage van 250 exemplaren. Bezoekers van de expositie en andere belangstellenden konden een exemplaar kopen tegen een prijs van f 25,-. Nabestelling was ook mogelijk. De opbrengst van de verkoop zou ten goede komen aan De Rog.(1)
De beeldjes vonden gretig aftrek. Op 30 augustus 1982 werd bericht dat een tweede oplage was geproduceerd. De beeldjes werden nog nog jaren later door onder andere de VVV in Weert werden verkocht als souvenir.(2)
(1) Op de keper, 10 mei 1982, 17 mei 1982, 7 juni 1982
(2) Op de keper, 30 augustus 1982, 18 oktober 1982, 29 november 1987, 24 augustus 1991
DE AANBESTEDING EN DE OPDRACHT
In oktober 1985 verscheen de tiende editie van de Weerter Almanak, waarin kunstwerken werden gepresenteerd die in Weert waren geplaatst. In de bespreking van de almanak werd met droefheid gememoreerd dat er nog geen standbeeld van Antje van de Statie was geplaatst.(1)
Op 14 september 1986 werd bericht dat de gemeente Weert vijf kunstenaars had uitgenodigd een ontwerp in te dienen van een standbeeld van Antje van de Statie. Onder hen waren Désirée Tonnaer, Dick van Wijck en Dolf Wong. Het beeld zou geplaatst worden op het Stationsplein in Weert aan de ingang van de Stationspromenade.(2)
Op 23 februari 1987 werd bericht dat het initiatief om een standbeeld voor Antje van de Statie op te richten in brede kring weerklank had gevonden en dat er een werkgroep was opgericht die kunstenaars had uitgenodigd een ontwerp in te dienen. Aanvankelijk hadden de kunstenaars slechts één foto van Antje ter beschikking. Op hu aandringen werd een programma van eisen opgesteld. Het bericht ging vergezeld van een cartoon waarop een tekening van een standbeeld van Antje stond met daarbij allerlei eisen waar het ontwerp aan moest voldoen.(3)
Op 22 december 1988 stemde de gemeenteraad van Weert in met het beschikbaar stellen van een krediet van f 34.600,- voor de vervaardiging van het standbeeld van Antje Hendrix. Hiervan kwam f 11.800,- ten laste van de gemeente Weert; Bakkersbond St. Lucia droeg f 5.000,- bij. Verder waren er financiële bijdragen van de winkeliersvereniging Stationsstraat en particulieren en verleende de provincie Limburg subsidie. Het gemeentebestuur honoreerde hiermee het initiatief van het filiaal in Weert van de NMB, het Spoorweg Pensioenfonds, het Weerter Bakkersgilde St. Lucia en de winkeliersvereniging Stationsstraat om een standbeeld op te richten voor Antje van de Statie.(4)
Het klei-ontwerp van Dolf Wong was het winnend ontwerp.(5) Het gemeentebestuur van Weert stuurde hem een ontwerpcontract met betrekking tot het vervaardigen van de grote uitvoering van “Antje van de Statie”. Dolf Wong ging, met enkele kleine aanvullingen, akkoord met het conceptcontract. Dit zou worden omgezet in een definitieve opdracht.(6)
(1) Op de keper, 28 oktober 1985
(2) Op de keper, 14 september 1986. In Op de keper, 11 maart 1990 zijn de namen vermeld van drie van de vijf uitgenodigde kunstenaars. Op Erfgoedhuis Weert is de uitnodiging gedateerd op 1988 en is gemeld dat er vier kunstenaars waren uitgenodigd. Het bericht hierover ging vergezeld van een foto van het ontwerp van Désirée Tonnaer.
(3) Op de keper, 23 februari 1987
(4) Het Kanton Weert, 27 december 1988, Op de keper, 8 oktober 1989
(5) Op de keper, 11 juni 1988
(6) Op de keper, 11 juni 1988
EEN JUBILEUM ZONDER BEELD (1)
Op 18 juni 1989 zou “Antje van de Statie” worden onthuld. De onthulling zou het hoogtepunt zijn van de viering op die dag van het 75-jarig jubileum van het Weerter Bakkersgilde St. Lucia. In een aantal media werd ruchtbaarheid gegeven aan de op handen zijnde onthulling. Naar aanleiding van de uitnodiging om de onthulling bij te wonen, nam Dolf Wong in de week van 4 juni 1989 contact op met het gemeentebestuur van Weert en deelde hen mee geen beeld van Antje van de Statie te kunnen leveren. Hij had het beeld namelijk niet vervaardigd. Onderzoek van de gang van zaken wees uit dat het gemeentebestuur van Weert hem geen definitieve versie van het contract had gestuurd en dat hij bij het gemeentebestuur geen navraag had gedaan naar de afwikkeling van het conceptcontract. In overleg met het jubilerende bakkersgilde werd besloten de onthulling op 1 oktober 1989 te laten plaatsvinden. Alouis Heijmans, wethouder cultuur van de gemeente Weert, hield er persoonlijk toezicht op dat het definitieve contract alsnog naar Dolf Wong werd gestuurd.
(1) Op de keper, 11 juni 1989 en 25 februari 1990. Volgens het artikel in de editie van 11 juni 1989 had Dolf Wong uit de media vernomen dat de onthulling op 18 juni 1989 zou plaatsvinden. KIJKEN NAAR BEELDEN heeft een dergelijk bericht niet gevonden en houdt dan ook de lezing aan die is gegeven in het artikel in de editie van 25 februari 1990. Hierin is beschreven dat Dolf Wong met de gemeente Weert contact opnam naar aanleiding van de uitnodiging.
DE ONTHULLING (1)
Op 1 oktober 1989 werd “Antje van de Statie” onthuld door Margriet Coppen-Jacobs, die jarenlang met Antje Wieërter vlaaitjes had verkocht op de perrons van station Weert, en Pierre Hendrix, een neef van Antje. De onthullingshandeling bestond uit het verwijderen van de Nederlandse vlag die over het beeld was gehangen. Voorafgaand aan de onthulling benadrukte de voorzitter van het Bakkersgilde dat Antje de basis had gelegd voor de bekendheid van de Wieërter vlaaitjes.
Tijdens de onthulling werd met hilariteit teruggekeken op de verwikkelingen rond het beeld die zich in juni 1989 hadden voorgedaan. Als blijk van “waardering” kreeg wethouder Heijmans in 1990 op de 11e Lambieck-avond de “Gouden Lambieck” uitgereikt, een prijs in carnavalssfeer voor bestuurlijke en organisatorische blunders.(2)
De leden van Bakkersgilde St. Lucia hadden voor de belangstellenden en het winkelend publiek 1200 stukken Wieërter vlaai gebakken.
“Antje van de Statie” was geplaatst op een bakstenen sokkel. Op de voorzijde van de natuurstenen bedekking van de sokkel was een plaquette aangebracht met de tekst:
ANTJE VAN DE STATIE
75 JAAR BAKKERSBOND
ST. LUCIA
1989
beeldhouwer
Dolf Wong
“Antje van de Statie” was geplaatst voor hotel-café-restaurant Mertens. Na restauratie werd deze horecaonderneming voortgezet onder de naam Brasserie-Hotel Antje van de Statie”.(3)
Niet iedereen was even enthousiast over “Antje van de Statie”. In Op de keper verschenen een ingezonden brief en een bijdrage waarin de schrijvers hun ongenoegen met het beeld uitten. Zij vonden de gestalte te omvangrijk.(4)
Op 11 maart 1990 werd bericht dat het Comité “Antje van de Statie” het Weerter gemeentemuseum De Tiendschuur de vijf ontwerpen van het standbeeld had geschonken.(5)
(1) Op de keper, 8 oktober 1989
(2) Op de keper, 25 februari 1990
(3) Heemkunde Nederweert, bericht van 17 november 2015
(4) Op de keper, 15 oktober 1989, 22 oktober 1989
(5) Op de keper, 11 maart 1990
EEN NIEUWE PLEK BIJ EEN ANDER KUNSTWERK
In 2015 werd het vernieuwde Stationsplein in gebruik genomen. Na de ingebruikname kwamen er aanhoudend klachten over de onoverzichtelijkheid en de gevaarlijkheid voor met name fietsers van de ontstane verkeerssituatie. Op 2 mei 2016 werd bericht dat het gemeentebestuur een prijsvraag had uitgeschreven. De inwoners van Weert konden zich uitspreken over vijf ontwerpen. In variant 4 waren op het Stationsplein kunstwerken geplaatst in de vorm van vlaaipunten. “Antje van de Statie” stond in deze variant op de plek waar het standbeeld in 1989 was geplaatst.(1)
Op 7 februari 2018 werd bericht dat de gemeente Weert een verplaatsbare afscheiding tussen het voetgangersgebied en het fietspad aan het Stationsplein wilde realiseren. In het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen vroeg het gemeentebestuur in oktober 2017 vierdejaars leerlingen van het profiel Nature, Food & Design van de Weertse vmbo-school Het Kwadrant schetsen te maken. In november 2017 presenteerden zij acht schetsen. Naar aanleiding van de reacties van gemeentewege maakten zij een maquette, die werd aangepast naar aanleiding van feedback van gemeentewege.(2)
Op 8 juni 2019 werd bericht dat op geleide van de ideeën van de leerlingen van Het Kwadrant zitgelegenheden op het Stationsplein geplaatst gingen worden, die het voor automobilisten onmogelijk zouden maken het Stationsplein als parkeerplaats te gebruiken. Naar aanleiding van de ideeën van de leerlingen werd er in de zitgelegenheden beplanting verwerkt. De leerlingen hadden ook voorgesteld om op het Stationsplein een kunstwerk te plaatsen in de vorm van vlaaipunten. Middels een prijsvraag nodigde de gemeente Weert kunstenaars uit een ontwerp in te dienen.(3)
Sinds 2017 werd erover nagedacht om “Antje van de Statie” beter zichtbaar te laten zijn. Het beeld stond min of meer verscholen tussen de terrassen op het plein.(4) Op 11 november 2021 vroeg het gemeentebestuur van Weert om instemming van de gemeenteraad van Weert met de plaatsing op het Stationsplein van een kunstwerk. Het gemeentebestuur vroeg tevens om instemming met het ontwerp van het kunstwerk en instemming met de verplaatsing van “Antje van de Statie” naar de plek van het nieuwe kunstwerk. Het ontwerp van het nieuwe kunstwerk was een uitwerking van het idee van de leerlingen van Het Kwadrant om een kunstwerk te plaatsen, bestaande uit vlaaipunten. Plaatsing van “Antje van de Statie” bij het nieuwe kunstwerk zou volgens het gemeentebestuur het beeld prominent zichtbaar maken en de identiteit van het Stationsplein versterken. Door de plaatsing van het kunstwerk en “Antje van de Statie” op de hoek van het Stationsplein zouden automobilisten hun auto niet meer op het Stationsplein kunnen parkeren en uit moeten wijken naar reguliere parkeerplekken. Het nieuwe kunstwerk zou verplaatsbaar zijn met het oog op evenementen op het Stationsplein. De totale kosten waren begroot op 30.000 euro. De verwachting was dat vervaardiging drie maanden zou duren en dat het nieuwe kunstwerk en “Antje van de Statie” aan het eind van het eerste kwartaal dan wel het begin van het tweede kwartaal van 2022 zouden kunnen worden geplaatst. De plaatsing zou worden uitgevoerd in samenwerking met de leerlingen van Het Kwadrant. Beppie Wong-Willems, de weduwe van Dolf Wong, die de “persoonlijkheidsrechten” van “Antje van de Statie” behartigde, stemde in met de verplaatsing van “Antje van de Statie” op voorwaarde dat ze betrokken zou blijven bij het ontwerp en dat de nieuwe sokkel zou worden gewijzigd ten opzichte van het ontwerp, waarin het beeld was geplaatst was op een met een doek bedekte serveertafel. Besloten werd om “Antje van de Statie” op een cilindrische sokkel te plaatsen. Op 21 december 2021 stemde de gemeenteraad van Weert in met het voorstel van het gemeentebestuur.(5)
“Antje van de Statie” werd geplaatst op een cilindrische, cortenstalen sokkel bovenop het “vlaaipunten-kunstwerk”, bestaande twee cortenstalen vlaaien en twee cortenstalen vlaaipunten waarin groen was verwerkt en twee cortenstalen vlaaipunten die als zitgelegenheid fungeerden. Het kunstwerk was ontworpen door Angeline Maas, de uitvoering lag in handen van Smolenaers Constructie en Plaatwerk BV, gevestigd in Nederweert.(6) Op de voorzijde van de cortenstalen sokkel werd de plaquette van de bakstenen sokkel aangebracht.
Op 25 april 2022 werd “Antje van de Statie” in opslag genomen. In de middag van 20 juli 2022 werd het kunstwerk onder grote belangstelling onthuld door Martijn van den Heuvel, wethouder economische zaken in Weert, Angeline Maas en een medewerker van Smolenaers Constructie en Plaatwerk BV. De onthulling vond plaats in aanwezigheid van onder andere Beppie Wong-Willems en Arlette van Opstal-Houben, kleindochter van een zus van Antje van de Statie. De onthullingshandeling bestond uit het openen van de schermen die om het kunstwerk waren geplaatst. Diverse aanwezigen hielden toespraken. Een familielid van Antje vertelde over het leven en werk van Antje. Bart Maes (Art-is communicatiebureau, Weert) besteedde aandacht aan de vlaaitjes. Angeline Maas beschreef de totstandkoming van het kunstwerk. Ook werd verteld over de geschiedenis van de spoorlijn Weert-Antwerpen. Wethouder Van den Heuvel gaf aan dat “Antje van de Statie”, symbool voor de gastvrijheid van de inwoners van Weert, nu op een meer centraal gelegen plek op het Stationsplein staat. De aanwezigen werden getrakteerd op Wieërter vlaaitjes.(7)
Het kunstwerk dat Angeline Maas heeft ontworpen, heeft geen naam. KIJKEN NAAR BEELDEN houdt als naam “Vlaaipunten-kunstwerk” aan.
(1) Zakenblad, 2 mei 2016
(2) Weertdegekste, 7 februari 2018
(3) De Limburger, 8 juni 2019
(4) Vergadering gemeenteraad Weert, 21 december 2021, De Limburger, 21 juli 2022
(5) Vergadering gemeenteraad Weert, 21 december 2021. Op de Facebookpagina gemeente Weert, bericht van 20 juli 2022, is een ontwerpschets afgebeeld waarop te zien is dat “Antje van de Statie” op een met een doek bedekte serveertafel staat.
(6) Facebookpagina gemeente Weert, bericht van 20 juli 2022
(7) Weertdegekste, 20 juli 2022 (hierin ook een fotoreportage van de onthulling); Martijn van den Heuvel (LinkedIn, 20 juli 2022)