Oeuvrenaam: “Ontmoeting tussen oost en west”
Naamvariant: “Zuiderbrugmonument”
Beeldhouwer: Fons Bemelmans
Materialen:
– beeld: brons (Gieterij Sillen, Swalmen)
– zuil: beton
Tongerseplein, Maastricht
Onthuld op 6 mei 1969
“De mens in het heelal” (gefotografeerd vanaf de Tongersestraat)
“De mens in het heelal”, mansfiguur (gefotografeerd vanaf het Waldeckpark)
“De mens in het heelal”, vrouwenfiguur (gefotografeerd vanaf de Tongersestraat)
EEN RINGWEG OM HET CENTRUM VAN MAASTRICHT
In de 1950-er jaren leefde in Maastricht het idee een ringweg aan te leggen om het verkeer door het centrum van Maastricht te verminderen. Hiertoe moesten over de Maas twee bruggen worden gebouwd: de Noorderbrug en de Zuiderbrug. Beide bruggen zouden een verbinding vormen tussen het oostelijk en het westelijk deel van Maastricht.
DE ZUIDERBRUG (JOHN F. KENNEDYBRUG)
Op 20 september 1965 werd een begin gemaakt met de bouw van de Zuiderbrug (voor de bouw van de Noorderbrug was er geen geld).
Op 6 juni 1966 werd in de raadsvergadering van de gemeente Maastricht besloten om de naam van de Zuiderbrug te veranderen in John F. Kennedybrug, als eerbetoon aan de Amerikaanse president John F. Kennedy, die op 22 november 1963 was vermoord tijdens een verkiezingscampagne in Dallas. In artikelen in de voor dit artikel geraadpleegde kranten werd de brug tot aan de plaatsing van “De mens in de ruimte” nog voortdurend aangeduid met de naam “Zuiderbrug”.
EEN KUNSTWERK VOOR DE ZUIDERBRUG (JOHN F. KENNEDYBRUG)
Het gemeentebestuur van Maastricht wilde het begin aan het Tongerseplein van de Zuiderbrugtraverse markeren met een kunstwerk. Het ontwerp van Fons Bemelmans was gebaseerd op het thema “De mens in het heelal”. Bij het ontwerp had hij zich laten inspireren door het pleidooi van John F. Kennedy in diens rede in september 1963 voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties voor betere communicatie tussen Oost en West. Omdat communicatie in de 1960-er jaren steeds meer via de ruimte plaatsvond, ontwierp Fons Bemelmans een mansfiguur en een vrouwenfiguur, zwevend in de ruimte, in dezelfde richting, voorbij hemellichamen, elkaar ontmoetend. Het kunstwerk was het eerste monument dat hij voor de openbare ruimte had ontworpen.
Ter beoordeling van de passendheid van het kunstwerk werd op 26 oktober 1967 op het Tongerseplein een maquette geplaatst met dezelfde afmetingen als de grote uitvoering. De beoordeling viel positief uit. Op 4 januari 1968 werd bericht dat het gemeentebestuur van Maastricht Fons Bemelmans had opgedragen het kunstwerk in het groot uit te voeren. De NV Van Hattum en Blankevoort, die de Zuiderbrug bouwde, was medeopdrachtgever en medefinancier.
Op 6 mei 1968 werd de John F. Kennedybrug officieel in gebruik genomen door ZKH Prins Claus der Nederlanden.
Op 10 augustus 1968 werd bericht dat het model voor de grote uitvoering van het monument gereed was gekomen en naar gieterij Sillen in Swalmen was overgebracht. De verwachting was dat de gieting in december 1968 zou zijn voltooid. Het beeld met een hoogte van 2 meter en een breedte van 2.60 meter, zou worden geplaatst op een zeven meter hoge betonnen zuil.
PLAATSING
In augustus 1968 werd een begin gemaakt met de voorbereidende werkzaamheden voor het plaatsen van de zuil; op 14 maart 1969 werd begonnen met de bouw van de zuil, die naar verwachting zeven weken zou duren. De zuil stond op een voetstuk, waarop de tekst JOHN F. KENNEDYBRUG | 6 MEI 1968 werd aangebracht (6 mei 1968: de datum waarop de John F. Kennedybrug officieel in gebruik was genomen).
Op 3 mei 1969 werd het beeld op de zuil geplaatst. In het bericht hierover in De nieuwe Limburger, dat vergezeld ging van een foto, genomen na de plaatsing, was het monument aangeduid met de naam “Zuiderbrugmonument”.
ONTHULLING
In de middag van 6 mei 1969, een jaar na de officiële opening van de John F. Kennedybrug v/h Zuiderbrug, werd het monument onder de naam “De mens in het heelal” onthuld door mr. Alphonsius Maria Ignatius Hubert (Fons) Baeten, burgemeester van Maastricht, en mevrouw Van Hattum, namens de NV Van Hattum en Blankevoort, het bedrijf dat de John F. Kennedybrug had gebouwd. De onthulling werd bijgewoond door Fons Bemelmans, gemeentefunctionarissen, gemeenteraadsleden, het bouwteam en de commissaris van de gemeentepolitie. De onthullingshandeling bestond uit het verwijderen van de gemeentevlag van Maastricht die om het voetstuk van de zuil was gespannen. In zijn toespraak zei de burgemeester blij te zijn met het feit dat de brug in het voorbije jaar had geleid tot een forse afname van het verkeer door het centrum van Maastricht. Zijn hoop was dat spoedig een begin zou kunnen worden gemaakt met de bouw van de Noorderbrug.
De onthulling werd muzikaal omlijst door de Maastrichtse Politiekapel, die de plechtigheid afsloot met het spelen van het Maastrichtse volkslied.
“ONTMOETING TUSSEN OOST EN WEST”
Op de website van Fons Bemelmans draagt “De mens in het heelal” de naam “ONTMOETING TUSSEN OOST EN WEST”. Deze naam verwijst naar het pleidooi van John F. Kennedy voor betere communicatie tussen Oost en West, waardoor Fons Bemelmans zich bij het ontwerpen van “De mens in het heelal” had laten inspireren.
Bronnen:
– mededelingen T. Bemelmans-van der Wijst
– http://www.fonsbemelmans.nl/werken.html
– https://beeldbank.historischcentrumlimburg.nl
– https://mestreechtersteerke.nl/pagkennedybrug.htm
– https://nl.wikipedia.org: Noorderbrug (Maastricht) en John_F._Kennedybrug
– http://www.tastplattegrondmaastricht.nl/john-f-kennedybrug.php
– De nieuwe Limburger, 26 oktober 1967, 4 januari 1968, 10 augustus 1968, 14 maart 1969, 3 mei 1969