Beeldhouwer: Fred Carasso
Materiaal: Franse steen
Voorgevel Theo Thijssenschool, Anjeliersstraat 153-157, Amsterdam (sinds 1988)
Onthuld op 8 juli 1947 boven de ingang van de Theo Thijssenschool, Westerstraat 297, Amsterdam
.
DE PLAQUETTE “THEO THIJSSEN”, THEO THIJSSENSCHOOL, AMSTERDAM, 8 JULI 1947
Na het overlijden van Theo Thijssen op 23 december 1943 hadden zijn naaste vrienden en medewerkers het plan opgevat om hem op een of andere manier blijvend te eren. Na de bevrijding in 1945 kon dit plan verder worden uitgewerkt; de oorlogsomstandigheden lieten dit niet toe. Het aanvankelijke idee om een grafmonument te laten vervaardigen, werd terzijde geschoven vanwege de kosten en het feit dat een grafmonument geen prominente plaats inneemt, waardoor het niet opvalt bij het publiek. In plaats daarvan wilde het comité een school vernoemen naar Theo Thijssen. De gedachten gingen uit naar een school in de Amsterdamse buurt, waar Theo Thijssen in zijn jeugdjaren had gewoond. De keuze viel op de Westerstraatschool, een openbare school voor gewoon lager onderwijs, gevestigd aan de Westerstraat 297. Bij of in het schoolgebouw zou een kunstwerk kunnen worden geplaatst dat symbool zou staan voor het werk van Theo Thijssen. Dit kunstwerk, de plaquette “Theo Thijssen”, werd ontworpen door Fred Carasso. Op 8 juli 1947 is de plaquette “Theo Thijssen” onthuld boven de ingang van de Westerstraatschool en werd de naam van de school veranderd in Theo Thijssenschool.(1) In het midden van de plaquette is Theo Thijssen uitgebeeld. Zijn rechterarm rust tegen een boek; in zijn rechterhand houdt hij een ganzeveer vast. Links op de plaquette is een jongen uitgebeeld, omringd door wegvliegende vogels. Rechts op de plaquette is een vrouw uitgebeeld met een kind aan haar zijde. In de hand die zij naar Theo Thijssen uitstrekt, houdt zij een lauwerkrans vast. Linksonder op de plaquette staat de naam THEO THYSSEN. Rechtsboven staat de zin HET NATUURLYK VERMOGEN VAN DE MENS IS LIEF TE HEBBEN, met onder de zin de naam THYSSEN. De zin is afkomstig uit het voorwoord van Theo Thijssen in de heruitgave in 1941 door Bondsdrukkerij De Volharding, Amsterdam van een trilogie, bestaande uit zijn boeken Barend Wels, De gelukkige klas en Schoolland. De zin heeft betrekking op het vak van onderwijzer.(2)
In 1986 verhuisde de Theo Thijssenschool naar het gebouw van de vroegere rooms-katholieke kleuterschool De Anjelier aan de Anjeliersstraat 153-157 in Amsterdam. De Westerstraatschool werd gesloopt. Tijdens de sloop raakte de plaquette zoek. In 1988 is de plaquette teruggevonden en in een van de voorgevels geplaatst van het schoolgebouw aan de Anjeliersstraat.(3)
REPLICA’S VAN “THEO THIJSSEN”
1. Nederlandse Onderwijzers Vereniging (Amsterdam, 25 oktober 1947)
Op zaterdagmiddag 25 oktober 1947 aanvaardde het bestuur van de Nederlandse Onderwijzers Vereniging een replica van “Theo Thijssen”. De replica, een geschenk van het Theo Thijssenfonds, was geplaatst in de hal van het gebouw van de NOV (Nederlandse Onderwijzers Vereniging) aan de Herengracht 56 in Amsterdam, ter nagedachtenis aan Theo Thijssen, de voorvechter van openbaar onderwijs, die van 1921 tot 1939 in dit pand, waarin toen het bureau van de Bond van Nederlandse Onderwijzers was gevestigd, gewerkt had. In de avond was er een bijeenkomst van de leden van de NOV in de aula van het Vossius-gymnasium in Amsterdam. De secretaris van de NOV ging in een toespraak in op de betekenis van Theo Thijssen voor de onderwijzers, het volkskind en de openbare school. Verder werden er fragmenten voorgedragen uit boeken die Theo Thijssen had geschreven. De bijeenkomst was muzikaal omlijst.(4)
Piet Hoogland, voorzitter van het comité van plaatsing van de plaquette aan de Westerstraat, had tijdens de onthulling ervan op 8 juli 1947 de plaatsing van de replica aangekondigd.(5)
Op 1 mei 1996 fuseerden de NOV en de NBVLNO (Nederlandse Bond van Leerkrachten bij het Nijverheidonderwijs). Hieruit ontstond de ABOP (Algemene Bond van Onderwijzend Personeel). De ABOP hield kantoor aan de Herengracht 56 in Amsterdam. Op 1 januari 1997 fuseerden het ABOP en het NGL (Nederlands Genootschap van Leraren). Hieruit ontstond de AOb (Algemene Onderwijsbond). Begin 1997 vestigde de AOb zich in Utrecht aan het Jaarbeursplein. De replica verhuisde mee naar Utrecht. In 2016 vestigde de AOb zich aan de Sint Jacobsstraat 22 in Utrecht. De replica werd naar dat pand overgebracht.(6) Hiernaast is een foto ervan afgebeeld.
2. Theo Thijssenschool (IJmuiden, 16 augustus 1950)
Op 16 augustus 1950 is in bij de opening van de nieuw gebouwde Theo Thijssenschool aan de Lagersstraat in IJmuiden een gipsen replica van “Theo Thijssen” onthuld. De replica hing in een wand in de hal van het schoolgebouw. In zijn toespraak bij de onthulling werd Theo Thijssen door H. de Boer, wethouder onderwijs in Velsen, gekenschetst als een voorvechter voor het volkskind.(7)
In latere jaren werd de naam van de Theo Thijssenschool veranderd in “De Vliegende Hollander”. In 2017 verhuisde De Vliegende Hollander naar elders in IJmuiden. Pogingen om aan het schoolgebouw aan de Lagersstraat een andere bestemming te geven, liepen op niets uit. In 2020 werd het schoolgebouw gesloopt ten behoeve van de bouw van woningen. Oud-leerlingen, waaronder Nienke Koster en Jannie Levasier, stelden alles in het werk om te voorkomen dat de replica zou worden afgevoerd. De replica werd in opslag genomen en in overleg met de gemeente Velsen werd onderzocht of hij behouden kon worden. Hierbij was ook het Theo Thijssen Museum in Amsterdam betrokken. De replica zou ondergebracht kunnen worden in het Theo Thijssenhuis in Amsterdam. Plaatsing liet enkele jaren op zich wachten vanwege onder andere nieuwbouw van het Jakoba Mulderhuis, waarin met name de opleidingen van de faculteit Techniek van de Hogeschool van Amsterdam zijn gehuisvest, en de verbouwing van het Theo Thijssenhuis. Op 30 november 2023 is de replica onthuld door dr. G.R. (Geleyn) Meijer, rector van de Hogeschool van Amsterdam, R.S. (Roy) Bolding, (project)manager huisvesting bij de Hogeschool van Amsterdam, die zich bijzonder had ingespannen om de replica te plaatsen in het Theo Thijssenhuis, en Nienke Koster en Jannie Levasier, oud-leerlingen van De Vliegende Hollander v/h Theo Thijssenschool.(8)
COMMENTAREN
In deze paragraaf staan samenvattingen van opmerkingen over de mensfiguren en dierfiguren die op “Theo Thijssen” zijn uitgebeeld. In hoofdlijnen stemmen de opmerkingen overeen; er zijn ook verschillen.
In zijn toespraak, gehouden op 25 oktober 1947 bij de onthulling van de replica in het gebouw van de Nederlandse Onderwijzers Vereniging aan de Herengracht in Amsterdam, heeft Piet Hoogland aangegeven dat de mansfiguur in het midden een uitbeelding is van Theo Thijssen. De ganzeveer in diens rechterhand staat symbool voor de schrijver. De blik van Theo Thijssen is gericht op een jongen die vooruit wil komen in het leven. De vogels om de jongensfiguur accentueren het idee van vrijheid. De vrouwenfiguur beschermt het kind dat naast haar staat en reikt een krans toe aan Theo Thijssen.(9)
Bij de onthulling op 16 augustus 1950 van de replica in IJmuiden gaf wethouder De Boer aan dat het tafereel op de replica uiting gaf aan het denken van Theo Thijssen: levenslust en vrijheid.(10)
In een artikel, verschenen bij de onthulling op 30 november 2023 van de replica van “Theo Thijssen” in het Theo Thijssenhuis in Amsterdam is over de mensfiguren geschreven dat Theo Thijssen kennis wil overdragen aan de jongen en dat de vrouw een uitbeelding is van de wijsheid.(11)
Noten
(1) Het Parool, 9 juli 1947; mededelingen Peter-Paul de Baar, historicus en journalist, medeoprichter en bestuurder van het Theo Thijssen Museum in Amsterdam en auteur van Theo Thijssen (1879-1943) – Schrijver, schoolmeester, socialist (Amsterdam, 2023)
(2) https://onderwijsblad.nl
(3) https://www.buitenbeeldinbeeld.nl
(4) De Waarheid, 27 oktober 1947. De NOV is kort na de Tweede Wereldoorlog ontstaan uit een fusie tussen het NOG (Nederlandsch Onderwijs Genootschap) en de BvNO (Bond van Nederlandsche Onderwijzers). Theo Thijssen was van 1921 tot 1939 hoofdbestuurder van de BvNO (bron: https://www.schrijversinfo.nl/thijssentheo.html). Het Theo Thijssenfonds was opgericht in 1939 bij het afscheid van Theo Thijssen van de BvNO. Het primaire doel van het fonds was goedkope uitgaven van zijn literaire werk te verzorgen.
(5) https://www.hva.nl; https://onderwijsblad.nl; Het Parool, 9 juli 1947.
(6) https://www.hva.nl/binaries/content; mededelingen Peter-Paul de Baar
(7) IJmuider Courant, 17 augustus 1950
(8) https://www.hva.nl/binaries/content, https://www.hva.nl/content
(9) https://www.hva.nl
(10) IJmuider Courant, 17 augustus 1950
(11) (https://www.hva.nl/binaries/content
Met dank aan:
– Peter-Paul de Baar
Theodorus Johannes (Theo) Thijssen (Amsterdam, 16 juni 1879 – 23 december 1943) was onderwijzer en schrijver. In zijn hoedanigheid van lid van de SDAP (Sociaal Democratische Arbeiders Partij) was hij van 1933 tot 1940 lid van de Tweede Kamer en van 1935 tot 1941 lid van de Amsterdamse gemeenteraad. Zijn meest bekende boek is Kees de jongen (1923). Andere boeken van zijn hand: Barend Wels (1908), De gelukkige klas (1926) en Het taaie ongerief (1932), in 1947 vertaald in het Esperanto.