Gasthuisstraat 22-24, Gorinchem
Geplaatst in juli 1961

__________

.
DE AANLEIDING
In 1920 had De Gruyter (NV Koninklijke Industrie- en Handelsmaatschappij van P. de Gruyter & Zoon., in die tijd een gruttersbedrijf), aan de Gasthuisstraat 22 in Gorinchem een nieuw gebouwd winkelpand in gebruik genomen, ontworpen door de architect Willem Gerhardus Welsing, van 1906 tot 1925 huisarchitect van De Gruyter.(1) Voor de bouw van het winkelpand waren bakstenen gebruikt. Bij het metselen werden veel sierpatronen gebruikt.(2)
Vanaf de 1950-er jaren ging De Gruyter langzamerhand over op het concept van supermarkt en zelfbediening. Een aantal winkels werden verbouwd, andere winkels waaronder die aan de Gasthuisstraat in Gorinchem werden gesloopt ten behoeve van de bouw van een nieuw winkelpand, vermoedelijk ontworpen door Teunis Wildschut, van 1928 tot 1961 hoofd van de afdeling Bouwwerken van De Gruyter. De bouwstijl van het nieuwe winkelpand was strak en zakelijk, kenmerkend voor de latere winkelpanden die hij had ontworpen.(3)
Aan de voorgevel van het nieuwe gebouwde winkelpand werd boven de etalageramen met neonletters de vermelding KOFFIE THEE | DE GRUYTER aangebracht. Links van deze vermelding, boven de ingang, werd in juli 1961 een gevelreliëf geplaatst dat vandaag de dag nog te zien is.(4) Van het geplaatst zijn werd gewag gemaakt in deel 6 van de artikelenserie “Over Gorcumse gevelstenen en uithangtekens” in de editie van 7 juli 1961 van het Nieuwsblad voor Gorinchem en omstreken.(5) In het artikel was de (oeuvre-)naam van het gevelreliëf niet vermeld, evenmin als de naam van de beeldhouwer. Wel kan worden aangenomen dat het gevelreliëf ontworpen was in opdracht van De Gruyter.
Het nieuw gebouwde winkelpand aan de Gasthuisstraat is op 12 juli 1961 officieel geopend.
(1) Regionaal Archief Gorinchem, bijschrift bij foto F16412; Wikipedia: Willem Welsing. De vestiging in Gorinchem van een winkel van P. de Gruyter en Zoon was aangekondigd in de Nieuwe Gorinchemse Courant, 29 juni 1919.
(2) Regionaal Archief Gorinchem, bijschrift bij foto F16412.
(3) Wikipedia: Teunis Wildschut.
(4) Regionaal Archief Gorinchem, bijschrift bij foto F16413.
(5) Nieuwsblad voor Gorinchem en omstreken, 7 juli 1961. Het artikel was geschreven door H.F. van Peer. In Oud Gorcum Varia 1961, p.29-51 is de tekst gepubliceerd van alle artikelen in de serie “Over Gorcumse gevelstenen en uithangtekens”,
(6) Nieuwsblad voor Gorinchem en omstreken, 12 juli 1961.
DE UITVOERING EN DE UITBEELDING
Het gevelreliëf is een paar millimeter verdiept in de voorgevel geplaatst; in de voorgevel zijn de contouren van het gevelreliëf ruim uitgesneden.
Het gevelreliëf toont twee gestileerde bomen. In de takken zijn tableaus aangebracht die verwijzen naar levensmiddelen en producten die bij De Gruyter konden worden gekocht: (1)
- linker boom, boven: twee aren (brood, meel en granen)
- linker boom, onder: champagnefles, cocktailglas, druiventros, druivenblad (dranken en wijnen)
- rechter boom, boven: opengesneden appel, blad (groente en fruit)
- rechter boom, onder: twee vissen (visproducten, conserven)
- midden: gedekte tafel met een vork en een lepel, een bord en een vis (maaltijd)
In het artikel in de editie van 7 juli 1961 in het Nieuwsblad voor Gorinchem en omstreken waarin het gevelreliëf ter sprake kwam, is niets geschreven over wat het reliëf voorstelt en wat het verband is met het assortiment van De Gruyter. Van mening zijnde dat het raadzaam is gevelemblemen aan te brengen die passen bij de omgeving waarin ze worden aangebracht, had de auteur van het artikel naar aanleiding van het gevelreliëf van De Gruyter geschreven dat wat hem betreft nieuwe gevelemblemen modern mochten zijn. De moderne tijd vraagt nieuwe vormen die het stadsbeeld kunnen verrijken en de architectuur kunnen verfraaien, op voorwaarde dat ze begrijpelijk zijn.(2)
(1) Mededeling J. Pluym, Facebookgroep Oud Gorinchem.
(2) Nieuwsblad voor Gorinchem en omstreken, 7 juli 1961.
DE JAREN NA 1971
Op 27 oktober 1971 werd in het Piazza Centrum in Gorinchem een grote supermarkt van De Gruyter geopend met in het assortiment food- en non-food artikelen.(1) Het filiaal van De Gruyter aan de Gasthuisstraat werd opgeheven. Na het vertrek van De Gruyter werd het winkelpand aan de Gasthuisstraat betrokken door muziekwinkel Sommer, later door parfumerie Douglas.(2) Het gevelreliëf bleef bevestigd aan de gevel van Gasthuisstraat 22-24; het kreeg geen plek in het Piazza Centrum.
In de loop der jaren heeft het gevelreliëf schade opgelopen die niet is hersteld. Onder de rechterpunt van het gevelreliëf ontbreekt een spitse steen.
(1) Nieuwsblad voor Gorinchem en omstreken, 25 oktober 1971; Gorcumse courant, 28 oktober 1971.
(2) Facebookpagina Oud Gorinchem: diverse foto’s.
Met dank aan:
– J. Pluym, Facebookgroep Oud Gorinchem
| –OPROEP– Weet u wie de beeldhouwer is en/of wat de naam is van dit reliëf? U kunt uw informatie via e-mail insturen. Bij voorbaat hartelijk dank. |