Beeldhouwer: Hildo Krop
Ontwerp sokkel: Menno Meyer
Materiaal: borstbeeld: brons; sokkel: roestvast staal (2009)
Willem Vroesentuin, Gouda (sinds 27 oktober 2009)
Ontworpen in 1950, op 14 april 1954 verscheept naar Indonesië, na terugzending in depot en eind 1960-er jaren geplaatst bij het Cultureel Centrum Suriname in Paramaribo
__________
jaarlijkse bloemenhulde Erasmus Genootschap Gouda ter gelegenheid van Zotte Zaterdag (26 oktober 2019)
jaarlijkse bloemenhulde Erasmus Genootschap Gouda ter gelegenheid van Zotte Zaterdag (26 oktober 2019)
signatuur Menno Meyer
plaquette met informatie
“Erasmus” aan een muur van de Agnietenkapel, Nieuwe Markt, Gouda
ansichtkaart, foto: John van Meeteren, SAMH, Gouda, inv.nr 0440. 33286
1954: VERSCHEPING NAAR INDONESIË
In de dagen rond 1 maart 1954 werd bekend dat Sticusa (Stichting voor culturele samenwerking) een meer dan levensgroot, door Hildo Krop ontworpen borstbeeld van Erasmus had aangekocht ten behoeve van haar vestiging in Jakarta.(1) Het borstbeeld zou moeten dienen als symbool van de westerse cultuur in Indonesië.(2) Aan het borstbeeld, ontworpen in 1950, had het gipsmodel ten grondslag gelegen van het door Hildo Krop ontworpen standbeeld van Erasmus dat in de zomer van 1934 in Amsterdam was onthuld voor de ingang van het Vossiuscollege aan de Messchaertstraat.(3)
Op 14 april 1954 werd het borstbeeld van Erasmus met de Willem Ruys, het vlaggenschip van de Koninklijke Rotterdamsche Lloyd, verscheept naar Indonesië. De verscheping was gratis; de Koninklijke Rotterdamsche Lloyd had de transportkosten voor rekening genomen. Het borstbeeld zou worden geplaatst in de hal van het Stichtingshuis voor Culturele Samenwerking aan de Jl. Gajah Mada 13 in Jakarta. Sticusa was verder voornemens in de zomer van 1954 in haar Stichtingshuis een tentoonstelling te houden over de ontwikkeling van de toneelkunst vanaf de oude Grieken tot in de twintigste eeuw. Deze tentoonstelling zou daarna ook in Bandung en Medan worden gehouden.(4)
Na de soevereiniteitsoverdracht in 1949 waren er tussen Nederland en Indonesië meer en meer politieke geschillen ontstaan, waaronder de kwestie rond de onafhankelijkheid van Nieuw-Guinea. In 1954 werd vanuit Nederland de financiële steun aan activiteiten in Indonesië van Sticusa beëindigd. In 1955 werd de culturele samenwerking met Suriname en de Nederlandse Antillen onder de naam Sticusa ondergebracht in het Nederlands Instituut voor Internationale Culturele Betrekkingen; in 1956 kwam een einde aan de activiteiten in Indonesië.(5) Het borstbeeld van Erasmus werd teruggestuurd naar Nederland en belandde in het depot van het Rijksmuseum in Amsterdam.
(1) De Volkskrant, 2 maart 1954. Sticusa, opgericht in Amsterdam op 26 februari 1948, had van de Nederlandse regering de taak gekregen om op basis van wederkerigheid onderlinge samenwerking op cultureel gebied te bevorderen tussen Indonesië, Suriname, de Nederlandse Antillen en Nederland (https://nl.wikipedia.org/wiki/Sticusa).
(2) Trouw, 15 april 1954
(3) Algemeen Handelsblad, 1 april 1954. Het jaar 1950 als jaar van ontwerp is genoemd in In de buurt, editie Gouda, 26 januari 2020 en in het bijschrift bij de prentbriefkaart die deel uitmaakt van de collectie van het SAMH in Gouda (SAMH, inv.nr. 0440. 33286)
(4) Algemeen Handelsblad, 14 april 1954. De naam en het adres van de Sticusa-vestiging in Jakarta zijn vermeld in https://pure.knaw.nl/ws/files/470930. De benaming “Erasmus Huis” die in dit verband gebezigd wordt, is van latere datum (https://koloniaalerfgoedtevoet.nl).
(5) https://nl.wikipedia.org/wiki/Sticusa; https://pure.knaw.nl/ws/files/470930
EIND 1960-ER JAREN: PLAATSING IN PARAMIBO
Eind 1960-er jaren werd het borstbeeld geplaatst bij het Cultureel Centrum Suriname in Paramaribo, een zusterorganisatie van Sticusa.(1) Op zeker moment verdween het borstbeeld.
(1) In https://erasmusgouda.nl is de periode eind 1960-er jaren vermeld. In De Telegraaf, 5 november 1974, is vermeld dat het borstbeeld werd geplaatst bij het Cultureel Centrum Suriname in Paramaribo.
Op onder andere het ANWB informatiebord dat bij het borstbeeld was geplaatst in de tijd dat het aan een muur van de Agnietenkapel was geplaatst, was vermeld dat het borstbeeld een plaats zou krijgen in Batavia en dat het na het uitroepen van de republiek Indonesië bestemd werd voor plaatsing in Paramaribo. Dit is niet juist; het transport van het borstbeeld naar Jakarta vond negen jaar na het uitroepen van de republiek Indonesië plaats en pas eind 1960-er jaren is het borstbeeld overgebracht naar het Cultureel Centrum Suriname in Paramaribo.
1975: PLAATSING IN GOUDA AAN EEN MUUR VAN DE AGNIETENKAPEL
Op 5 november 1974 werd bericht dat dr. J. Schouten, directeur van het Gouds Museum, het borstbeeld met wit beschilderde bonnet had aangetroffen in een rijstveld. Het beeld fungeerde daar als vogelverschrikker.(1) Het Cultureel Centrum Suriname schonk het teruggevonden borstbeeld aan Sticusa, die het op haar beurt aan de gemeente Gouda schonk met als doel het in Gouda te plaatsen als blijk van dank voor het werk van dr. Schouten voor het museumwezen in Suriname. Het borstbeeld zou in 1975 (Monumentenjaar) in het Gouds Museum tentoon worden gesteld en daarna op de Markt nabij het stadhuis, waar Erasmus als jongen had gespeeld.(2)
Na afloop van de tentoonstelling werd het borstbeeld geplaatst aan een buitenmuur van de Agnietenkapel aan de Nieuwe Markt in Gouda. Door de latere plaatsing van een abri werd het borstbeeld aan het oog onttrokken. Bovendien werd het borstbeeld slecht onderhouden.(3)
(1) De Telegraaf, 5 november 1974
(2) Trouw, 6 november 1974
(3) https://erasmusgouda.nl
2009: PLAATSING IN GOUDA IN DE WILLEM VROESENTUIN
In 2004 werd Erasmus door de inwoners van Gouda verkozen tot de grootste Gouwenaar aller tijden. Naar aanleiding hiervan is in 2005 het Erasmus Genootschap Gouda opgericht. Het doel van dit genootschap is het versterken van de band van Gouda met Erasmus. Het genootschap organiseert hiertoe evenementen, lezingen en tentoonstellingen, produceert films en verzorgt publicaties over het gedachtegoed van Erasmus.(1)
Een van de eerste activiteiten van het genootschap was het verplaatst krijgen van het borstbeeld van Erasmus naar een passende plek.(2) Dit lukte. Het borstbeeld werd geplaatst in de Willem Vroesentuin in Gouda, achter de Sint-Janskerk, waar de vader van Erasmus werkzaam was geweest als priester.
ONTHULLING
In de avond van 27 oktober 2009, daags voor de geboortedag van Erasmus, werd het borstbeeld onthuld door Nebahat Albayrak, staatssecretaris van Justitie. De onthullingshandeling bestond uit het verwijderen van de gemeentevlag van Gouda die over het borstbeeld was gehangen. Dat een staatssecretaris van Justitie het borstbeeld onthulde, hield onder andere verband met het feit dat de onthulling zou plaatsvinden in de week van de nationale geschiedenis (Erasmus is een prominente Nederlander) en dat de staatssecretaris van Justitie de rechtsstaat dient en op die manier de vrede behartigt waar Erasmus voor stond. In haar toespraak in de Sint-Janskerk belichtte zij de betekenis van Erasmus en diens gedachtegoed voor Nederland, de wereld en ook en zeker voor Gouda. Aan het einde van haar toespraak sprak zij de wens uit dat het borstbeeld van Erasmus het symbool en bewijs zal zijn van onze verworvenheden: de democratische rechtsstaat en de mensenrechten die het cement zijn de pluriforme en veelzijdige Nederlandse samenleving. Ook hoopte zij dat de inwoners van Gouda zich door het borstbeeld van Erasmus aangemoedigd zouden voelen elkaar recht in de ogen te kijken, de handen ineen te slaan en samen te werken aan vrede.
De roestvast stalen sokkel waarop het borstbeeld van Erasmus is geplaatst, is ontworpen in 2009 door Menno Meyer, beeldhouwer en edelsmid, werkzaam in Gouda en nestor van het Erasmus Genootschap Gouda. Hem was opdracht gegeven om vernieuwend vorm te geven aan het borstbeeld. Hij ontwierp in roestvast staal twee hedendaagse boeken die het borstbeeld dragen van Erasmus, symbool van het verleden.
De plek waar het borstbeeld staat, is niet ver verwijderd van het beeld Gheraert Leeu (Roel Bendijk, 1976). Gheraert Leeu, boekdrukker, was goed bevriend met Erasmus.
Links op de grondplaat is de signatuur geplaatst van Menno Meyer. Rechts op de grondplaat is een plaquette geplaatst met in het Nederlands en het Engels informatie over Erasmus en het eerbetoon van Gouda aan Erasmus.
(1) https://erasmusgouda.nl
(2) Mededeling B. van Beukering, penningmeester Erasmus Genootschap Gouda.
BLOEMENHULDES
Rond de geboortedag en de sterfdag van Erasmus (respectievelijk 28 oktober en 12 juli) wordt het borstbeeld van Erasmus met bloemen versierd.(1) In 2019, het jaar waarin KIJKEN NAAR BEELDEN foto’s heeft gemaakt van het borstbeeld, viel de jaarlijkse viering van Zotte Zaterdag min of meer samen met de geboortedag van Erasmus.
(1) In de buurt, editie Gouda, 26 januari 2020
Erasmus (Desiderius Erasmus, Erasmus Roterodanum, Rotterdam of Gouda, 28 oktober 1466 (1467?, 1469?) – Bazel, 12 juli 1536): humanist, theoloog, filosoof, pedagoog en filoloog. Erasmus was een van de meest invloedrijke denkers in het tijdperk van de Noordelijke Renaissance. In zijn hoedanigheid van (niet-praktiserend) priester heeft hij geprobeerd de Rooms-katholieke kerk van binnenuit te hervormen. Enkele van zijn belangrijkste werken: “Lof der Zotheid” en een Grieks-Latijnse uitgave van het Nieuwe Testament.
Bron en verdere informatie:
– https://dwc.knaw.nl/erasmus-desiderius-1466-1536/