Beeldhouwer: Judith Pfaeltzer
Materiaal: brons
Westerdijk Fungal Biodiversity Institute, Uppsalalaan 8, Utrecht
Onthuld op 31 augustus 2017
__________
__________
.
DE OPDRACHT
Naar aanleiding van het boek Een beetje opstandigheid – Johanna Westerdijk De eerste vrouwelijke hoogleraar van Nederland (Patricia Faasse, Atlas Contact 2012) liet Judith Pfaeltzer aan Patricia Faasse weten graag een borstbeeld van Johanna Westerdijk te willen maken. De opdracht die hieruit voortvloeide was het maken van een borstbeeld van Johanna Westerdijk ter gelegenheid van het Westerdijkjaar – honderd jaar vrouwelijk hoogleraarschap (2017-2018), waarin werd gevierd dat Johanna Westerdijk, de eerste vrouwelijke hoogleraar in Nederland, honderd jaar tevoren, op 10 februari 1917, was benoemd tot buitengewoon hoogleraar fytopathologie (plantenziektekunde) aan de universiteit van Utrecht.
HET ONTWERP
Johanna Westerdijk was op 34-jarige leeftijd benoemd tot buitengewoon hoogleraar. Voor het ontwerp van “Johanna Westerdijk” heeft Judith Pfaeltzer foto’s van Johanna Westerdijk gebruikt, die later in haar leven zijn gemaakt. Met het borstbeeld heeft Judith Pfaeltzer haar willen eren als een persoon die een zware, eenzame taak volbracht met onophoudelijke humor en levenslust.
Op https://wi.knaw.nl/Images/statue/impressions.pdf heeft Judith Pfaeltzer uitvoerig informatie gegeven over het borstbeeld van Johanna Westerdijk, met tal van details over hoe zij tot het maken ervan was gekomen en welke technieken zij ervoor gebruikte.
Op https://wi.knaw.nl/CrowdfundingJWstatue is een RTV Utrecht-video te zien met een impressie van het ontwerpproces van het gipsexemplaar.
DE ONTHULLING
Het Westerdijkjaar werd op 10 februari 2017 geopend door Mariëtte (Jet) Bussemaker (Capelle aan den IJssel, 15 januari 1961), minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschap. In het Westerdijkjaar werd met tal van activiteiten aandacht geschonken aan Johanna Westerdijk, haar belang voor Nederland en haar verdiensten en aan de vrouwen die in de voorbije honderd jaar tot hoogleraar waren benoemd. Eerder, begin 2017, was de naam “Centraalbureau voor Schimmelcultures”, waarvan Johanna Westerdijk directeur was geweest, veranderd in “Westerdijk Fungal Biodiversity Institute”.
Als afsluiting van de Schimmelweek, waarin het Westerdijk Fungal Biodiversity Institute een groot symposium had georganiseerd, werd op 31 augustus 2017 in het grasveld voor het gebouw van het instituut de gieting in brons onthuld van het borstbeeld dat Judith Pfaeltzer in gips had gemaakt. De onthulling werd verricht door Jan Hendrikus Cornelis van Zanen, burgemeester van Utrecht, Johanna Francisca Theodora Maria (José) van Dijck, president van de KNAW, en Judith Pfaeltzer. Na de onthulling werd een toast uitgebracht met haar eigen Johanna Westerdijk-biertje, gebrouwen door Teun Boekhout, bijzonder hoogleraar Fungal Functional Diversity. Daarna werd het nieuwe laboratorium van het Westerdijk Fungal Biodiversity Institute officieel geopend.
INSCRIPTIES EN DETAILS
Op de sokkel van “Johanna Westerdijk” staan twee inscripties. Op de voorzijde van de sokkel staat: “JOHANNA WESTERDIJK | 1883 – 1961“. Onderaan de achterzijde van de sokkel staat: “MEDE MOGELIJK | GEMAAKT DOOR | STICHTING JOHANNA | WESTERDIJK FONDS“. Met grote giften waren tweederde van de kosten gefinancierd. Het LNVH (Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren) hield een inzamelingsactie om het restant-bedrag binnen te krijgen. Hiertoe riep het LNVH het publiek op om Johanna Westerdijk terug te brengen naar de plaats waar zij met hart en ziel had gewerkt aan haar onderzoek, als voorbeeld en blijvende inspiratie voor iedereen met ambities in de wetenschap. Als een donateur dat wilde, werd diens naam vermeld op de website van het Westerdijk Fungal Biodiversity Institute.
Aan de rechter onderzijde van het decolleté van het borstbeeld is een iepenblad gegraveerd. De reden hiervoor is dat onder de leiding van Johanna Westerdijk de fytopathologen Marie Beatrice Schol-Schwarz (1898-1969) en Christine Buisman (1900-1936) de pathogene schimmel Ophiostoma ulmi ontdekten, die de voor iepen dodelijk verlopende iepziekte veroorzaakt. De Engelse benaming voor de iepziekte luidt: “Dutch elm disease”.
Bronnen en verdere informatie:
– https://historiek.net
– https://johannawesterdijk.com/nl/westerdijk-institute
– https://onsamsterdam.nl
– https://vrouwennetwerk.sites.uu.nl
– https://wi.knaw.nl/CrowdfundingJWstatue
– https://wi.knaw.nl/Images/statue/impressions.pdf
– https://www.lnvh.nl
– https://www.rathenau.nl
– https://www.uu.nl
Johanna (Hans) Westerdijk (Nieuwer-Amstel, 4 januari 1883 – Baarn, 15 november 1961): plantkundige en mycoloog. In 1917 werd zij buitengewoon hoogleraar in de fytopathologie aan de universiteit van Utrecht. Daarmee was zij de eerste vrouwelijke hoogleraar in Nederland. In 1930 werd zij benoemd tot buitengewoon hoogleraar fytopathologie aan de universiteit van Amsterdam. Van 1907 tot 1957 was zij directeur van het Centraalbureau voor Schimmelcultures (CBS-KNAW) dat in 1920 van Amsterdam verhuisde naar koetshuis Madoera in Baarn en in 2000 naar het oude gebouw van het Hubrecht Institute in De Uithof (tegenwoordig: Utrecht Science Park). Onder haar leiding groeide de collectie levende schimmels in de loop der jaren uit van 80 tot ruim 8.000 schimmels en daarmee tot de grootste schimmelcollectie in de wereld, internationaal erkend als referentiecollectie.
Johanna Westerdijk was een goede, inspirerende docent, onderzoeksleider en organisator. Zij was ook gastvrij, hield van muziek en was dol op feesten. Boven de ingang van koetshuis Madoera heeft zij haar motto “Werken en feesten vormt schoone geesten” laten aanbrengen.
Voor vrouwen met wetenschappelijke ambities was Johanna Westerdijk een voorbeeld. Johanna Westerdijk heeft een grote bijdrage geleverd in de strijd om de gelijkgerechtigdheid van de vrouw, door onder andere studiebeurzen te regelen voor vrouwelijke afgestudeerden en te strijden voor gelijke salariëring van man en vrouw.
Bronnen en verdere informatie:
– https://nl.wikipedia.org/wiki/Johanna_Westerdijk
– https://onsamsterdam.nl
– https://vrouwennetwerk.sites.uu.nl