Beeldhouwer: Piet Killaars
Materialen:
– beeld: brons (Rijnlandse bronsgieterij J.E. Stöxen, Leiden)
– sokkel: ruwe mergelstenen
Halderplantsoen, Wilhelminastraat, Valkenburg
Onthuld op 3 september 1966
“De bok”; versierd in het kader van de Valkenburgse Bokkenweken
“De bok”; versierd in het kader van de Valkenburgse Bokkenweken
“De bok”; versierd in het kader van de Valkenburgse Bokkenweken
DE AANLEIDING
Piet Killaars heeft “De bok” ontworpen in opdracht van C.S. (Carnavals Sociëteit) de Mirlitophile, die in haar wapen een bok voert.(1) Volgens een artikel in de editie van 15 augustus 1966 van De Nieuwe Limburger, waarin de onthulling van “De bok” werd aangekondigd, had hij de opdracht hiertoe “enkele jaren geleden” gekregen. Dit kan betekenen dat de opdracht in de eerste helft van de 1960-er jaren is gegeven. Volgens het artikel in De Nieuwe Limburger is de bok het mascottedier van Valkenburg en herinnert het aan de Bokkenrijdersbendes die in de 18e eeuw actief waren in Valkenburg en omgeving.(2)
In carnavalstijd draagt Valkenburg de naam ’t Bokkeriek, een verwijzing naar C.S. de Mirlitophile.
(1) https://mergel.nu/bokkenrijders/. In de editie van 5 september 1966 van De Nieuwe Limburger is C.S. de Mirlitophile, tegenwoordig aangeduid met de benaming “Carnavalssociëteit De Mirlitophile 1879” aangeduid met de benaming “Carnavalssociëteit De Mirlitophile 1881”. In 1881 nam De Mirlitophile in de Gemeentegrot in Valkenburg een ruimte in gebruik als huiskamer. Deze ruimte kreeg de naam “Pantheon”. Jaarlijks wordt in het Pantheon in het geheim de nieuwe Prins van Valkenburg gekozen (https://mirlitophile.nl/geschiedenis.html).
(2) De Nieuwe Limburger, 15 augustus 1966. De Bokkenrijdersbendes waren actief in Nederlands en Belgisch Limburg en in Aken en omgeving (https://mergel.nu/bokkenrijders/).
DE ONTHULLING (3 SEPTEMBER 1966)
Op 3 september 1966 werd het 25-jarige burgemeesterschap gevierd van François Alexandre André Henry (Frans, François) Breekpot en tevens zijn 121/2 jarig jubileum als burgemeester van Valkenburg/Houthem. Het feestprogramma bestreek de hele dag. Om 09.00 uur werd in de kerk van de H.H. Nicolaas en Barbara in Valkenburg een plechtige eucharistieviering gehouden. Om 12.00 uur werd een buitengewone raadsvergadering gehouden, waarin de burgemeester een portret kreeg, geschilderd door Charles Eyck. Van 14.00 uur tot 16.00 uur werd een receptie gehouden. De feestelijkheden werden om 19.00 uur afgesloten met een defilé in park Dersaborg in Valkenburg van de Valkenburgse verenigingen.(1)
Om 17.00 uur onthulde burgemeester Breekpot in zijn hoedanigheid van Opperbok van de Mirlitophile “De bok” in het Halderplantsoen in Valkenburg, dat naast kasteel De Halder is gelegen. De onthullingshandeling bestond uit het verwijderen van een doek waaronder “De bok” schuilging. In zijn toespraak besteedde de burgemeester aandacht aan het verband tussen de bok en de inwoners van Valkenburg, een verband dat voortvloeiende uit de in Valkenburg gezetelde Bokkenrijdersbendes, wat ertoe heeft geleid dat een inwoner van Valkenburg de bijnaam “bok” toegedicht krijgt.(2)
De onthulling van “De bok” voltrok zich onder grote belangstelling van inwoners van Valkenburg en toeristen. Onder de aanwezigen waren ook de echtgenote en kinderen van burgemeester Breekpot, Prins Lucien van C.S. de Mirlitophile, zijn minister en de sociëteit van oud-Prinsen. Na de onthulling hingen leden van C.S. de Mirlitophile een krans om de nek van het bokbeeld. Oud-Prins Math I bood het beeld een zak zout aan onder het motto dat je met een bok tien zakken zout kunt eten en hem dan nog niet kent. Twee oud-Prinsen boden het beeld verse komkommers aan.(3)
De sokkel waarop “De bok” staat, dateert van na de onthulling: op een foto, genomen aansluitend op de onthulling van “De bok”, is te zien dat het beeld op plantsoenniveau staat.(4)
(1) Het feestprogramma is beschreven in De Nieuwe Limburger, 15 augustus 1966. In 1941 was Frans Breekpot benoemd tot burgemeester van Kessel. In 1942 werd hij ontslagen. Na de bevrijding keerde hij terug als burgemeester van Kessel. In 1953 werd hij benoemd tot burgemeester van Valkenburg-Houthem (Wikipedia: Frans Breekpot).
(2) De Nieuwe Limburger, 5 september 1966. De titel “Opperbok van de Mirlitophile” is een ceremoniële titel die traditiegetrouw wordt gedragen door de burgemeester van Valkenburg aan de Geul. In zijn hoedanigheid van Opperbok is de burgemeester nauw betrokken bij de tradities en het wel en wee van C.S. De Mirlitophile.
(3) De Nieuwe Limburger, 5 september 1966; Limburgsch dagblad, 5 september 1966.
(4) De Nieuwe Limburger, 5 september 1966; Limburgsch dagblad, 5 september 1966.
WETENSWAARDIGHEDEN
C.S. de Mirlitrophile voert als symbool een wit- en groen wapenschild met in het witte veld de kop van een bok. Dit wapenschild is afgebeeld in onder andere de vlag van C.S. de Mirlitophile. Op deze vlag is ook “De bok” afgebeeld.
“De bok” is ook afgebeeld op de omslag van uitgaven in de 2020-er jaren van “Mirliton”, het jaarlijkse blad van C.S. de Mirlitophile.(1)
Ieder jaar worden in Valkenburg in oktober de Valkenburgse Bokkenweken gehouden. De Valkenburgse Bokkenweken worden geopend met de Bokkenparade, waarin het eerste vaatje bokbier Valkenburg wordt binnengereden. Andere vaste onderdelen zijn de Bokkemèrt (jaarmarkt), Bokkengeheimen, de Valkenburgsche Fakkeltocht “Vreigele bie de Bök” (historische wandelingen door de onder- en bovengrondse gebieden van Valkenburg), Bok ’n Blues (live bluesmuziek onder het genot van bokbier), een Bokkenconcert (fanfare-optredens in het centrum van Valkenburg) en Bokkesjpel (een speeldag voor de kinderen). In 2026 waren er onder de naam Bok ’n Boo meerdere Halloween-activiteiten.(2) Het logo van de Valkenburgse Bokkenweken toont een afbeelding van “De bok”.
In 2026 heeft de in Valkenburg gevestigde bloemisterij Joy Flowers “De bok” op 3 oktober, voorafgaand aan de opening van de Valkenburgse Bokkenweken, versierd.(3)
Op de zondag van carnaval wordt “De bok” gevoerd door de Prins en minister van C.S. de Mirlitophile.(4) Zij bieden het beeld groenten aan (wortelen, kool of prei) om het daarna met bier te overgieten.(5)
(1) https://mirlitophile.nl/geschiedenis.html.
(2) https://visitheuvelland.nl/event/valkenburgse-bokkenweken.
(3) https://www.instagram.com.
(4) https://www.tripadvisor.nl.
(5) https://mergel.nu/bokkenrijders/.