Beeldend kunstenaars: Maria Verstappen, Jan van den Bragt
Materiaal: staal, verguld met 23,75 karaat bladgoud
Pelerinstraat, Valkenburg aan de Geul, in het grasveld naast de H.H. Nicolaas en Barbarakerk
Onthuld op 21 september 2018
__________
“Vredesvlam” met in de heg witte rozen
de paal met informatieplaquettes
de plaquette met een gedicht en in zeven talen een overdenkingsregel
1. VOORGESCHIEDENIS
De voorgeschiedenis van “Vredesvlam” gaat terug tot 2008. In 2006 hadden Jos Smeets, Mervyn Smeets en Niek Jaspers de SGE (Stichting Global Exploration) opgericht, een stichting met als doel jongeren over heel de wereld met elkaar in contact brengen en te laten leren van elkaars cultuur.(1) In het kader van deze doelstelling reisde Jos Smeets in 2008 met scholieren uit Heerlen, Maastricht en Sittard naar India. In India kampeerden zij in de achtertuin van het paleis van de Dalai Lama, die daar in ballingschap leeft. Omdat de Dalai Lama in retraite was, was een bezoek aan hem niet mogelijk.(2) Tijdens hun verblijf in de tuin sprak iedere scholier een vredeswens uit. Jos Smeets wilde dit op een of andere wijze in Nederland vorm gaan geven.(3)
(1) https://www.global-exploration.nl/whoiswho. Zie ook Jaarverslag Platform Wereldburgerschap 2015.
(2) Begin augustus 2026 heeft Jos Smeets de Dalai Lama ontmoet tijdens een tentoonstelling in Houthem over de wereldvrede en hem verteld over zijn stichting. Ook heeft hij toen het boek Together One World over zijn stichting aan de Dalai Lama overhandigd (L1 Nieuws, 9 augustus 2026).
(3) L1 Nieuws, 22 september 2017.
2. HET WINNEND ONTWERP
In 2011 werd in Valkenburg de Stichting Platform Wereldburgerschap Valkenburg opgericht. In deze stichting werken particulieren en organisaties samen met als doel het uitdragen in Valkenburg van de boodschap van wereldburgerschap, fair trade en duurzaamheids- en millenniumdoelen (Valkenburg heeft de status van millenniumgemeente). Een van deze doelen is: vrede, in eigen hart, in Valkenburg en wereldwijd.(1)
Op 21 september 2016, de Internationale Dag van de Vrede, stond bij de ingang van de H.H. Nicolaas en Barbarakerk een houten “boom” waaraan iedereen, volwassenen en kinderen, een houten hartje kon hangen met daarop een vredeswens. Het dagelijks brandend vuur in de vorm van een gasvlam illustreerde de gedachte dat vrede moest gaan leven in de harten van zoveel mogelijk mensen.(2) Bij het doven van de vlam op 21 september 2016 zei Martin Eurlings, in die tijd burgemeester van Valkenburg, dat het een goede zaak zou zijn als geprobeerd zou worden de vlam eeuwig brandend te houden. Op die manier zou iedere inwoner van Valkenburg en iedere gast vele malen de vredesvlam ontmoeten en worden uitgenodigd na te denken over vrede. Om dit idee te verwerkelijken, werd een werkgroep in het leven geroepen, de werkgroep Vredesvlam Valkenburg aan de Geul, waarin onder andere het Platform Wereldburgerschap Valkenburg zitting had. In samenwerking met de Kunst en Cultuurraad van de gemeente Valkenburg werd aan kunstenaars in Valkenburg gevraagd een kunstwerk te ontwerpen waarin de vlam zou zijn verwerkt. Op maandag 16 januari 2017 werden uit de acht ingediende ontwerpen vier ontwerpen gekozen die zouden worden voorgelegd aan de inwoners van Valkenburg. Het winnend ontwerp, ingediend onder de naam “Monument van Vrede”, was afkomstig van Maria Verstappen en Jan van den Bragt. Dit ontwerp, krachtig door haar eenvoud, toonde een monument in de vorm van een V, verwijzend naar Vrede, Vrijheid en Valkenburg. De bedoeling was het monument uit te voeren in staal en in zijn geheel te vergulden met bladgoud. Hierdoor zou het monument een bron van licht zijn en een positieve en serene uitstraling hebben. Goud stond bovendien symbool voor de eeuwigheid.(2)
De planning was dat het monument onthuld zou worden op 21 september 2017 (Internationale Vredesdag).(3)
(1) Zie de Facebookpagina van Platform Wereldburgerschap Valkenburg voor berichten over haar doelen en activiteiten.
(2) Protestantse Gemeente Maas Heuvelland.
(2) Facebookpagina Platform Wereldburgerschap Valkenburg, bericht van 19 januari 2017. In dit bericht staan foto’s van de vier ontwerpen die aan de inwoners van Valkenburg zouden worden voorgelegd. De in het bericht genoemde datum maandag 16 februari is niet juist, dit moet maandag 16 januari zijn.
(3) L1 Nieuws, 22 september 2017.
3. FINANCIERING
In januari 2017 waren de kosten van ontwerp, uitvoering en plaatsing begroot op ongeveer 30.000 euro. (1) In de loop van 2017 werden de kosten geschat op 40.000 euro. Omdat in de loop van 2017 slechts 15.000 euro was ingezameld, werd besloten de onthulling te verdagen naar 21 september 2018. Jan Schrijen, waarnemend burgemeester van Valkenburg, was van mening dat het aan de Valkenburgse gemeenschap was initiatieven te ontwikkelen om het resterend bedrag bijeen te zamelen.(2)
(1) Facebookpagina Platform Wereldburgerschap Valkenburg, bericht van 19 januari 2017.
(2) L1 Nieuws, 22 september 2017.
(3) TV Valkenburg, 27 mei 2018.
4. LOCATIE
In januari 2017 werd gedacht het monument te plaatsen op het grasveld van de H.H. Nicolaas- en Barbarakerk, ter hoogte van de absis. Deze plek ligt tegenover de Geulpoort.(1) Op 21 september 2017 nam B&W Valkenburg, de werkgroep Vredesvlam Valkenburg aan de Geul, Maria Verstappen en Jan van den Bragt de situatie in ogenschouw. Zij kwamen tot het besluit het monument te plaatsen in het grasveld aan de zijkant van de H.H. Nicolaas en Barbarakerk aan de Pelerinstraat. Maria Verstappen was erg gelukkig met deze plek: een ruimtelijke plek, een mooie achtergrond.(2)
(1) Facebookpagina Platform Wereldburgerschap Valkenburg, bericht van 19 januari 2017.
(2) L1 Nieuws, 22 september 2017.
5. EINDUITVOERING
De einduitvoering van “Vredesvlam” wijkt op een paar punten af van het ontwerp dat begin 2017 was ingediend.
a. een klein blad op de lange punt van de V
Bij het ontwerp was op de lange punt van de V een klein blad aangebracht.(1) In de einduitvoering is dit blad achterwege gebleven.
(1) Facebookpagina Platform Wereldburgerschap Valkenburg, bericht van 19 januari 2017.
b. een gasvlam
Volgens een bericht, gedateerd op 27 mei 2018, zou een gasvlam deel uitmaken van het monument. In het bericht was gemeld dat dat besloten was de gasvlam achterwege te laten. Aan de gasvlam waren hoge kosten verbonden; in de huidige tijd werd een gasvlam niet meer als relevant beschouwd.(1) Het monument wordt ’s avonds aangelicht.
(1) TV Valkenburg, 27 mei 2018.
c. dichtregels
Bij het kiezen op 16 januari 2017 van de ontwerpen van een vredesmonument die zouden worden voorgelegd aan de inwoners van Valkenburg, droeg Lou Pluymen (dialectgroep Veldeke) in het Limburgs een gedicht voor dat in de einduitvoering in acht talen zou worden verwerkt. Op die manier zou iedere voorbijganger in zijn of haar moedertaal kunnen lezen over vrede en over wat hij of zij daaraan zou kunnen bijdragen.(1)
Voor de einduitvoering is een kleine paal geplaatst. Op het schuine bovenvlak van de paal is een plaquette aangebracht met in de bovenste helft in het Nederlands een niet gesigneerd gedicht met als titel “Een vredesvlam in Valkenburg”. Mogelijk is dit gedicht de Nederlandse versie van het gedicht dat Lou Pluymen op 16 januari 2017 ten gehore bracht. In de onderste helft is de regel Een monument van vrede, om even bij stil te staan en na te denken over VREDE in zes talen weergegeven, te weten in het Chinees, het Engels, het Duits, het Frans, het Spaans en het Limburgs.(2)
(1) Facebookpagina Platform Wereldburgerschap Valkenburg, bericht van 19 januari 2017.
(2) Op de voorzijde van de paal zijn onder elkaar twee plaquettes aangebracht. In de bovenste plaquette is de naam “Vredesvlam” gegraveerd en de datum van onthulling. In de onderste plaquette zijn de namen gegraveerd van Maria Verstappen en Jan van den Bragt.
6. ONTHULLING (21 SEPTEMBER 2018)
Op 4 september 2018 berichtte Maria Verstappen op haar website dat “Vredesvlam” om op 21 september 2018 om 20.00 uur zou worden onthuld door Jan Schrijen, inmiddels burgemeester van Valkenburg.(1)
De onthulling ging vergezeld van een oecumenische viering in de H.H. Nicolaas en Barbarakerk. In zijn toespraak bij de onthulling sprak burgemeester Schrijen de wens uit dat het monument voorbijgangers tot nadenken zou aanzetten.(2)
“Vredesvlam” is verankerd in een lage sokkel. Ten tijde van de onthulling was het monument omgeven met lage, onregelmatige beplanting.
De plaquette met de overdenkingsregels in zeven talen illustreert het internationale karakter van “Vredesvlam”.
(1) Maria Verstappen, bericht van 4 september 2018.
(2) De Limburger, 22 september 2018.
7. ACTIVITEITEN ROND “VREDESVLAM”
Bij “Vredesvlam” vinden doorlopend activiteiten plaats op het gebied van vrede.
“Vredesvlam” is het centrum van de jaarlijkse Vredesweek in september in Valkenburg.
Tijdens de Vredesweken in 2025 en 2026 hielden leden van de werkgroep Vrede van het Platform Wereldvrede Valkenburg dagelijks van 15.00 tot 16.00 uur een wake bij “Vredesvlam” en boden zij voorbijgangers witte rozen aan. Deze rozen verwijzen naar de Duitse studentenverzetsgroep Die Weisse Rose, die in 1943 in München pamfletten uitdeelde met de oproep de oorlog die gaande was, te beëindigen, een oproep die zij met de dood hebben moeten bekopen. In een flyer werden voorbijgangers gevraagd na te denken over wat zij voor vrede zouden kunnen doen. Zij werden erop attent gemaakt dat zij het verschil kunnen maken door in het dagelijks leven vrede na te streven en kleine conflicten op te lossen.(1)
(1) https://www.maas-heuvelland.nl; Zuid Limburg Vandaag, 23 september 2026. De voorbijgangers konden de rozen boven in de heg rondom “Vredesvlam” steken.
8. PRIJSBEELD
In 2019 heeft de werkgroep Vrede Valkenburg aan de Geul de Vredesprijs Valkenburg in het leven geroepen. De prijs is een waardering voor een persoon of groep die zich in woord en daad bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de vrede. De winnaar ontvangt een oorkonde en, als wisselprijs, een kleine uitvoering van “Vredevlam”. Op de sokkel van het prijsbeeld worden op goudkleurige plaatjes de namen van de winnaars vermeld.(1)
Op 21 september 2021 werd de Vredesprijs Valkenburg uitgereikt aan Jos Smeets vanwege zijn jarenlange verdiensten voor de Stichting Global Exploration.(2)
Op 21 december 2024 werd de Vredesprijs Valkenburg uitgereikt aan de Stichting Veteranen Valkenburg aan de Geul. Het prijsbeeld werd uitgereikt aan Jos Veelen, de voorzitter van de stichting. De veteranen kregen een medaille opgespeld met een afbeelding van “Vredesvlam”.(3)
Op 23 september 2025 werd de Vredesprijs Valkenburg uitgereikt aan de PGMH (Protestantse Gemeente Maas-Heuvelland), vooral bekend door haar activiteiten in de Kloosterkerk in Valkenburg op het gebied van vrede. De werkgroep Vrede Valkenburg aan de Geul was van mening dat de PGMH, door het geven van persoonlijke aandacht en het creëren van een sfeer van onderlinge acceptatie zoals bij het Soepcafé of in de Huiskamer, kleinschalige vrede waarmaakt. Bij de PGMH mag je vrede ervaren, want vrede begint met een glimlach. Het op deze manier werken aan vrede verdient volgens de werkgroep een Vredesprijs.(4)
(1) https://www.maas-heuvelland.nl.
(2) De Limburger, 21 september 2021.
(3) Facebookpagina Zuid Limburg Vandaag, bericht van 23 december 2024.
(4) https://www.maas-heuvelland.nl.