Oeuvrenaam: “Ars longa vita brevis”
Naamvariant: “Vita brevis ars longa”
Beeldhouwer: Nicolas Dings
Materialen: tafelblad en poten: granito; voorwerpen: bol: brons, huis: granito, penning: terrazzo, potlood: messing
Tongerloplein, Roosendaal
Onthuld op 8 maart 1996, verplaatst in 2013
“Octogon” met rechts de in 2013 geplaatste lichtmast
“Octogon”
de terrazzo penning uit 2013 met informatie over “Octogon”
“Octogon” (Westbrabants Archief, coll.nr. 27517D, foto: A.T.H. Wagenaar, 13-10-2005)
HET ONTWERP VAN “OCTOGON”
In de 1990-er jaren nam de Rotaryclub Roosendaal-Donkenland het initiatief om een kunstwerk te plaatsen op het Tongerloplein in Roosendaal. Met het oog op dit plein ontwierp Nicolas Dings “Octogon”, een achthoekig tafelbeeld met op de tafel voorwerpen (een huis, een bol, een penning en een potlood) die verwijzen naar gebouwen in de omgeving van het plein.(1)
Bij het ontwerpen van “Octogon” had Nicolas Dings zich laten inspireren door het grote stenen achthoekig vlak op het Tongerloplein met acht radialen, waarop het tafelbeeld zou worden geplaatst.(2)
1996: ONTHULLING
Op 8 maart 1996 is “Octogon” (op de website van Nicolas Dings vermeld onder de naam “Ars longa vita brevis”) onthuld door M. Borgmans, wethouder in Roosendaal.(3) De onthullingshandeling bestond uit het weghalen van een doek die over “Octogon” was gehangen. De schenkers waren de Rotaryclub Roosendaal-Donkenland, Schouwburg De Kring en Tafelronde 64 Roosendaal.(4)
DE SAMENSTELLING VAN “OCTOGON”
“Octogon” bestaat uit een achthoekig granito tafelblad op vier poten met in het tafelblad een achthoekig glasvlak waaronder een verlichtingsinstallatie is aangebracht, en op het tafelblad vier voorwerpen: een bol, een huis, een koker met punt en een penning. Deze voorwerpen verwijzen naar gebouwen in de directe omgeving van “Octogon”. De bol, in 1996 uitgevoerd in koper, staat voor de wereldlijke macht en verwijst naar het oude raadhuis aan de Markt. Het huis, uitgevoerd in granito, staat symbool voor de geestelijke macht en verwijst naar de Sint Janskerk. De koker met punt, uitgevoerd in messing, is een scepter dan wel potlood en symboliseert het schrijfgerei van de kooplieden om winst en verlies te noteren. De penning, in 1996 uitgevoerd in koper, staat voor de culturele sector die altijd, ondanks dat ze het moeilijk heeft, aan het langste eind trekt en verwijst naar Theater De Kring aan de Kerkstraat. Op de rand van de penning was de zin ARS LONGA VITA BREVIS (vert: de kunst is lang, het leven kort) aangebracht, een zin uit de Aforismen van Hippocrates van Kos (arts, Kos, ca. 460 v.Chr. – Larissa, 377 v.Chr.). Op de bovenzijde van de penning stond geen tekst.(5)
In 1996 was onder het achthoekig glasvlak van “Octogon” TL-verlichting aangebracht, die in de avonduren brandde.(6)
2012: HERINRICHTING TONGERLOPLEIN
In de 2000-er jaren ontstond in Roosendaal het idee om het Tongerloplein te laten fungeren als cultuurplein. Door een financiële crisis in Roosendaal konden een aantal hieraan verbonden herinrichtingswerkzaamheden (het kappen van bomen, het plaatsen van een lichtmast en het inrichten van een deel van het plein als dansvloer) niet worden uitgevoerd.(7)
In november 2012 werd bekend dat het Tongerloplein opnieuw ingericht zou worden. De ontwerpers hadden bedacht dat een hoge state-of-the-art lichtmast zou worden geplaatst op de plek waar “Octogon” stond. Deze lichtmast zou het plein niet alleen verlichten; er konden ook projecties mee worden gedaan. De plaatsing van de lichtmast zou ten koste gaan van “Octogon”; als het aan de ontwerpers lag zou het beeld niet meer op het Tongerloplein terugkeren.(8)
Over het voornemen “Octogon” het veld te laten ruimen voor een lichtmast was geen overleg gevoerd, noch met de schenkers, noch met Nicolas Dings. In november 2012 leidde dit tot protesten van de schenkers bij het gemeentebestuur. en de VLP (Vrije Liberale Partij) kaartte de kwestie aan in de gemeenteraad van Roosendaal.(9) Uiteindelijk werd besloten om “Octogon” bij de herinrichting van het Tongerloplein een halve meter te verplaatsen zodat de lichtmast op de bedachte plek kon worden geplaatst. De herinrichtingswerkzaamheden duurden van maart tot november 2013. Op 22 november 2013 ontstak J. Verbraak, wethouder in Roosendaal, de lichtmast, vooruitlopend op de officiële opening van het Tongerloplein in het voorjaar van 2014.(10)
Bij de herinrichting van het Tongerloplein is het achthoekige stenen vlak vervangen door klinkerbestrating in visgraatpatroon.
2013: HERPLAATSING “OCTOGON”
In de loop van 2013 is “Octogon” op de nieuwe plek op het Tongerloplein geplaatst, op enige afstand van de lichtmast. “Octogon” werd geplaatst op de in visgraatpatroon aangelegde klinkers van het plein, er was geen apart vlak meer.
Het koper waaruit de bol en de penning in 1996 waren vervaardigd, was in de loop der jaren gaan uitzetten met naadbreuk als gevolg. Bij de herplaatsing in 2013 had Nicolas Dings besloten de koperen bol te vervangen door een bronzen uitvoering. De koperen uitvoering van de penning werd vervangen door een terrazzo uitvoering met inleg, mede vanwege het verzoek om op de bovenzijde van de penning een toelichtende tekst te plaatsen.(11)
De toelichtende tekst op de terrazzo penning luidt als volgt:
OCTOGON 1996-2013
Het leven duurt kort maar kunst
duurt eeuwig is het motto van de
tafelsculptuur Octogon. Op een
achthoekig vlak is in terrazzo en
brons een compositie te zien die
verwijst naar een 17e eeuws
stilleven maar ook de gebouwen
in de omgeving symboliseert: kerk,
staat, theater en koopmanschap.
Nicolas Dings
De verlichting van het achtvlak in het tafelblad gebeurt nu met LED-verlichting.(12)
Noten
(1) “Octogon” is een spellingsvariant van “Octagon” (vert.: achthoek), een geometrische vorm.
(2) Mededeling Nicolas Dings, Algemeen Dagblad, editie Roosendaal, 9 januari 2013: foto van “Octogon”.
(3) https://www.bezoek-roosendaal.nl, https://nicolasdings.nl.
(4) Algemeen Dagblad, editie Roosendaal, 9 januari 2013.
(5) Mededeling Nicolas Dings.
(6) Mededeling Nicolas Dings.
(7) Tongerloplein, cultuurplein (Pim Meijer, Masterthesis Kunstbeleid & -management, Utrecht, 2013). In deze masterthesis is geen aandacht besteed aan de perikelen rond “Octogon”.
(8) Algemeen Dagblad, editie Roosendaal, 9 januari 2013.
(9) Algemeen Dagblad, editie Roosendaal, 9 januari 2013.
(10) https://tongerlohuys.nl.
(11) Mededeling Nicolas Dings.
(12) Mededeling Nicolas Dings.
Met dank aan:
– Nicolas Dings