Beeldhouwer: Oswald Wenckebach
Materialen:
– beeld: brons (bronsgieter: Witmetaalfabriek Loosduinen, afdeling Kunstgieterij, Leiden)
– sokkel: graniet
Stationsplein, Eindhoven (sinds 2018 of later)
Onthuld op 15 mei 1951 in Eindhoven op de hoek van de Volderstraat en het 18 Septemberplein
__________
__________
linkerzijde sokkel: gemeentewapen Zaltbommel
rechterzijde sokkel: gemeentewapen Eindhoven
DE AANLEIDING (1)
Op zijn 75e verjaardag op 14 maart 1949 werd dr. A.F. (Anton Frederik) Philips (Zaltbommel, 14 maart 1874 – Eindhoven, 7 oktober 1951) gehuldigd in het Philips Ontspanningsgebouw in Eindhoven. Onder zijn leiding was de aanvankelijke gloeilampenfabriek van zijn broer Gerard uitgegroeid tot een multinational die naast gloeilampen onder andere radio’s produceerde, Tv’s, recorders, grammofoonplaten, huishoudelijke apparaten en medische apparatuur.
In december 1948 werd dr. Philips bezocht door mr. H.A.M.T. Kolfschoten, burgemeester van Eindhoven, die wilde weten hoe dr. Philips tegenover het idee van de gemeente Eindhoven stond om als gift van de inwoners van Eindhoven een standbeeld voor hem op te richten. Dr. Philips gaf aan liever te zien dat zijn medewerkers gehuldigd zouden worden. Zijn echtgenote en burgemeester Kolfschoten wisten hem op andere gedachten te brengen. Op voorstel van dr. Philips werd Oswald Wenckebach, die in 1939 een in brons uitgevoerd portret van hem had ontwerpen, benaderd een standbeeld van hem te ontwerpen.(2) Het eerste contact met Wenckebach hierover dateert van maart 1949.(3)
Duizenden inwoners van Eindhoven en tal van industriëlen kwamen naar de huldiging. In zijn toespraak meldde mr. Kolfschoten, die namens de inwoners van Eindhoven zijn felicitaties overbracht, dat de gemeente Eindhoven aan Oswald Wenckebach opdracht had gegeven een standbeeld van dr. Philips te ontwerpen, dat wil zeggen: het in het groot uitvoeren van het ontwerp. De gemeente had weten te bewerkstelligen dat Wenckebach, bezig met het ontwerpen voor Den Haag van een standbeeld van Johan van Oldenbarnevelt, voorrang zou geven aan het ontwerpen van een standbeeld van dr. Philips. In zijn antwoord op de toespraak van de burgemeester zei een zichtbaar ontroerde dr. Philips zich vereerd te voelen, temeer omdat tijdens zijn leven een standbeeld van hem zou worden opgericht.
De verwachting was dat het standbeeld in de loop van 1949 gereed zou komen.
(1) Eindhovensch Dagblad, 15 maart 1949.
(2) https://www.eindhovenfotos.nl; Oswald Wenckebach (Zwolle, 2011, p. 110-111).
(3) Standbeeld Anton Philips (Peter Thoben).
DE FINANCIERING (1)
Om de oprichting van het standbeeld gerealiseerd te krijgen, werd een comité in het leven geroepen: het Stedelijk Comité Standbeeld dr. A.F. Philips, met een werkcomité onder voorzitterschap van burgemeester Kolfschoten. De kosten van ontwerp, uitvoering en plaatsing waren begroot op ca. f 75.000,-, waarvan de gemeente Eindhoven f 25.000,- voor rekening nam. De raadsfractie van de PvdA in Eindhoven was van mening dat het beter was als dit geld ten goede zou komen aan de inwoners van Eindhoven en verklaarde zich tot tegenstander van de oprichting van het standbeeld. De bezwaren van de PvdA-fractie werden niet gehonoreerd.
(1) https://www.eindhovenfotos.nl; Standbeeld Anton Philips (Peter Thoben).
DE EINDUITVOERING VAN HET GIPSMODEL (1)
De gemeente Eindhoven en Oswald Wenckebach waren overeengekomen dat een verkleind gipsmodel van het standbeeld van dr. Philips eind 1949 gereed zou zijn; het standbeeld zou in het najaar van 1950 moeten zijn opgeleverd.(2)
Op 5 juni 1950 brachten B&W Eindhoven en het oprichtingscomité een bezoek aan het atelier van Wenckebach in Noordwijkerhout, ter bezichtiging van het gipsmodel van het standbeeld van dr. Philips dat gebruikt zou worden voor de bronsgieting. Wenckebach had dr. Philips staande uitgebeeld, een lange jas dragend en in de linkerhand de hoed die dr. Philips altijd droeg. B&W Eindhoven en het oprichtingscomité waren van mening dat Wenckebach dr. Philips in een hem kenmerkende houding had uitgebeeld en gaven het gipsmodel hun onverkorte goedkeuring; Wenckebach hoefde geen wijzigingen door te voeren.
(1) Eindhovensch Dagblad, 9 juni 1950; De Maasbode, 12 juni 1950. In de kop van het artikel in De Maasbode was het standbeeld aangeduid met de bewoordingen “Portretbuste van ir. A. Philips”.
(2) Standbeeld Anton Philips (Peter Thoben).
DE ONTHULLING (1)
Het standbeeld van dr. Philips werd onthuld op 15 mei 1951, de dag waarop in Eindhoven het 60-jarig bestaan van de Philipsfabrieken uitbundig werd gevierd. Het standbeeld was geplaatst op de hoek van de toenmalige Volderstraat en het 18 Septemberplein. Het Stationsplein, waar het standbeeld zou moeten komen te staan, was nog in aanbouw.(2)
De onthullingsplechtigheid werd bijgewoond door onder andere prof. dr. J. de Quay (commissaris van de Koningin in Noord-Brabant), wethouders en leden van de gemeenteraad van Eindhoven, kerkelijke gezagsdragers, de Raad van Bestuur van de NV Philips en een groot aantal inwoners van Eindhoven en ir. Frederik Jacques (Frits) Philips, de enige zoon van dr. Philips, die vanwege zijn gezondheidstoestand niet aanwezig kon zijn. Thuis kon hij via een televisieverbinding de onthullingsplechtigheid zien.
De Philips Harmonie bracht de Manoeuvre-mars ten gehore, de favoriete mars van dr. Philips.
In zijn toespraak voorafgaand aan de onthulling beschreef burgemeester Kolfschoten de band tussen Eindhoven en de NV Philips. Eindhoven had zestig jaar geleden aanschijn gegeven aan Philips NV; Philips NV had in de loop der jaren aanschijn gegeven aan Eindhoven. De burgemeester dankte God voor Diens zegen op de NV Philips die voor duizenden inwoners van Eindhoven een bron van goed bestaan is. Hij gaf ook aan dr. Philips liever zijn adviseurs en medewerkers gehuldigd had willen zien maar zich toch kon vinden in de oprichting van een standbeeld ter ere van hem. De burgemeester sprak ook zijn dank uit richting het oprichtingscomité en Oswald Wenckebach.
De onthulling van het standbeeld van dr. Philips werd verricht door Frits Philips jr. en Anneke van Riemsdijk, twee kleinkinderen van dr. Philips. De onthullingshandeling bestond uit het neerhalen van een bruin kleed waaronder het standbeeld schuilging.
In zijn toespraak na de onthulling gaf ir. Philips aan dat zijn vader had toegestemd in het oprichten van een standbeeld ter ere van hem omdat de burgemeester het beter vond om aan de hand van een levend model een standbeeld op te richten dan – na het overlijden van dr. Philips – aan de hand van foto’s van hem.(2)
Dr. Philips heeft het standbeeld later met eigen ogen gezien. Volgens een artikel over het standbeeld in de een beetje van zijn eigen gezicht geschrokken, maar hij vond het ook heel goed.’
In de editie van 16 mei 1951 van het Eindhovensch dagblad, waarin verslag werd gedaan van de onthulling, is het standbeeld van dr. Philips beschreven als een uitbeelding van dr. Philips zoals Eindhoven hem kent: rijzig en stram, een dwingende blik in de ogen maar met de hoed in de hand.
Op de voorzijde van de granieten sokkel is het opschrift EINDHOVEN AAN DR. A.F. PHILIPS aangebracht; op de achterzijde zijn de jaartallen 1874 (geboortejaar van dr. Philips) en 1951 (het jaar van zijn 75e verjaardag) aangebracht. Op de linkerzijde van de sokkel is het gemeentewapen van Zaltbommel aangebracht, de stad waarin dr. Philips is geboren. Op de rechterzijde van de sokkel is het gemeentewapen van Eindhoven aangebracht, de stad waarin dr. Philips woonachtig was en werkte.
(1) Eindhovensch dagblad, 16 mei 1951.
(2) https://www.eindhovenfotos.nl.
(3) De Maasbode, 15 mei 1951.
VERDERE WETENSWAARDIGHEDEN
In 1956 werd het standbeeld van dr. Philips verplaatst naar de overzijde van het 18 Septemberplein. In 2018 werd het standbeeld van dr. Philips in opslag genomen, om later definitief geplaatst te worden op het Stationsplein.(1)
Op 1 oktober 1956 kreeg Oswald Wenckebach vanwege het door hem ontworpen standbeeld van dr. Philips de cultuurprijs van de gemeente Eindhoven uitgereikt.
In 2018 werd het standbeeld van dr. Philips in opslag genomen, om later geplaatst te worden op het Stationsplein.
(1) https://www.eindhovenfotos.nl/12/Standbeeld-Anton-Philips.html.
(2) https://www.rhc-eindhoven.nl.