mgr. Joannes Zwijsen

Beeldhouwer: Toon Dupuis
Materiaal: beeld en medaillons: brons

Gieting: Kunstgieterij A. Prowaseck, Leiden
Stadhuisplein, naast de St. Dionysuskerk (Heikese Kerk), Tilburg (sinds 1972)
Onthuld op 12 september 1933 in Tilburg aan de Monumentstraat, voor het paleis van koning Willem II


__________

__________

“mgr. Joannes Zwijsen”, Markt, Tilburg, ca. 1935

de vier medaillons
vlnr: J.A. Smits, mr. J. van Son, mr. J.L.A. Luijben, mr. J.A. Mutsaers


1926: PRIJSVRAAG
In 1926 werd het Comité Mgr. Zwijsen 1877-1927 opgericht. Uit de naam van het comité kan worden afgeleid dat het was opgericht met het oog op de op handen zijnde vijftigste sterfdag van mgr. Zwijsen, overleden in 1877. Het comité schreef een prijsvraag uit ten behoeve van het ontwerp en vervaardigen van een monument voor mgr. Zwijsen. De beeldhouwer Toon Dupuis was de winnaar.

1933: PLAATSING
Het monument “mgr. Joannes Zwijsen” werd geplaatst aan de Monumentstraat in Tilburg, voor het paleis van koning Willem II, en werd op 12 september 1933 onthuld door Arnoldus Franciscus Diepen (Den Bosch, 12 maart 1860 – 18 maart 1943), bisschop van Den Bosch. Het is mij niet duidelijk of de plaatsing voor het paleis van koning Willem II werd ingegeven door de vriendschap tussen mgr. Zwijsen en koning Willem II.
Het monument toont mgr. Zwijsen, zittend op een stoel met zijn rechtervoet op een kussen, een verwijzing naar de mislukte moordaanslag die in de nacht van 14 op 15 juli 1963 op hem werd gepleegd. Op het voetstuk was de tekst MGR. | JOANNES ZWIJSEN. | 1744 1879. aangebracht. Onder deze tekst was een bronzen uitvoering van het aartsbisschoppelijk wapen van mgr. Zwijsen aangebracht.
Het beeld van mgr. Zwijsen en het voetstuk waren geplaatst tegen een wand, gemaakt uit travertijn, waarin aan weerszijden van het beeld twee nissen waren aangebracht. Bovenin elke nis was een bronzen medaillon geplaatst. Onder elk medaillon stond de naam van degene die werd uitgebeeld en diens geboortejaar en jaar van overlijden. Op de medaillons waren portretten aangebracht van vooraanstaande rooms-katholieke tijdgenoten van mgr. Zwijsen uit de tijd dat in Nederland het rooms-katholicisme werd vrijgemaakt:

  • Josse Antoin (Judocus) Smits (Eindhoven, 7 maart 1813 – Amsterdam, 2 augustus 1872), priester, oprichter en hoofdredacteur van het katholieke dagblad De Tijd (mgr. Zwijsen was zijn leidsman);
  • mr. Jan Baptist van Son (Den Bosch, 8 juni 1804 – 6 november 1875), jurist en politicus, minister voor Zaken der Rooms-Katholieke Eredienst; vertrouweling van mgr. Zwijsen;
  • mr. Johannes Lambertus Antonius Luijben (gedoopt in Delft op 14 december 1786, overleden in Den Bosch op 15 september 1859), jurist en politicus, lid van de Tweede Kamer van 1829 tot aan zijn overlijden, Kamerpresident in 1843 en 1844;
  • mr. Jacobus Arnoldus Mutsaers (Tilburg, 28 januari 1805 – Den Haag, 2 februari 1880), rechter en politicus; in de periode 1848-1861 drie keer minister voor Zaken der Rooms-Katholieke Eredienst.

De medaillons met de portretten van Smits en Van Son waren links van het beeld van mgr. Zwijsen geplaatst; de medaillons met de portretten van Luijben en Mutsaers waren rechts van het beeld geplaatst.
In de geraadpleegde bronnen is niet vermeld wie deze medaillons heeft ontworpen.

1967: DEMONTAGE
In 1967 werd “mgr. Joannes Zwijsen” gedemonteerd en in opslag genomen vanwege de aanleg van de Cityring, een ringweg in Tilburg die de bereikbaarheid van het centrum van Tilburg moest verbeteren. Er was geen mogelijkheid het monument in zijn geheel te herplaatsen.

1972: HERPLAATSING
In 1972 werd het beeld van “mgr. Joannes Zwijsen” en het travertijnen voetstuk geplaatst naast de St. Dionysuskerk (Heikese kerk), waar mgr. Zwijsen na zijn priesterwijding in 1817 werkzaam is geweest als kapelaan en later pastoor. Het beeld en het voetstuk werden op een stenen grondplaat en tegen een stenen achterwand geplaatst. De medaillons werden, overeenkomstig hun plaatsing in 1933, links en rechts van het beeld in de kerkmuur geplaatst. Kort na plaatsing werden twee medaillons gestolen, waarna de overblijvende medaillons in opslag werden genomen. Volgens sommige bronnen zijn na 1972 alle medaillons gestolen en zijn de huidige medaillons replica’s.
Bij het fotograferen van “mgr. Joannes Zwijsen” voor deze fotoreportage ontbrak het bronzen aartsbisschoppelijk wapen. Het is mij niet gelukt te achterhalen of dit wapen al in 1972 ontbrak, bij de herplaatsing van het monument.

2006: RENOVATIE
In 2006 werd “mgr. Joannes Zwijsen” grondig gerenoveerd en werd een hekwerk geplaatst met daarin zijn bisschoppelijke lijfspreuk “Mansuete et fortiter” (vert.: “Zachtmoedig en sterk”).

Bronnen:
https://www.geheugenvantilburg.nl/page/12132/monument-mgr.-zwijsen
https://www.tilburgers.nl/standbeeld-zwijsen/
https://www.monumententilburg.nl/monumenten/standbeeld-joannes-zwijsen/

https://vanderkrogt.net/standbeelden/object.php?record=NB57aw

  TOON DUPUIS

Joannes Zwijsen (Tilburg, 27 mei 1818 – Utrecht, 24 maart 1889): in 1842 benoemd tot coadjutor van de bisschop van Den Bosch met recht van opvolging, in 1853 benoemd tot bisschop van Den Bosch en aartsbisschop van Utrecht. Zwijsen heeft een belangrijke rol gespeeld in de opbouw van de rooms-katholieke geloofsgemeenschap in Nederland in de 1840-er jaren. Hij was goed bevriend met koning Willem II, die het rooms-katholicisme gunstig gezind was.

Bron:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Joannes_Zwijsen