Beeldhouwer: Eric Claus
Materiaal: brons
Maritiem Museum Rotterdam, Leuvehaven 1, Rotterdam (sinds 2018)
Uitgereikt op 10 april 1990; oorspronkelijk geplaatst in De Willemswerf, Boompjes 40, Rotterdam
Maasoever, Rotterdam, rechts:”De Willemswerf”
foto: Gerard Dukker, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, CC BY-SA 4.0 via Wikimedia Commons
plaquette “De Bronzen Bever 1989”
foto: Maritiem Museum Rotterdam (obj.nr. F73168)
INLEIDING
“De Bronzen Bever” was de Rijksprijs voor Bouwen en Wonen voor opdrachtgevers van kwalitatief hoogwaardige projecten in de utiliteitsbouw, volkshuisvesting en ruimtelijke ordening. Aan de winnende opdrachtgever werd een bedrag van f 50.000 toegekend en een exemplaar van de plaquette “De Bronzen Bever”, ontworpen door Eric Claus.
De bever illustreert het karakter van de Rijksprijs voor Bouwen en Wonen. Bevers zijn hard werkende knaagdieren die gestructureerd en planmatig dammen met tunnels bouwen, waarbij zij met elkaar samenwerken.
“DE BRONZEN BEVER 1989”
In 1989 was het voor het eerst dat opdrachtgevers van bouwprojecten genomineerd konden worden voor de Rijksprijs voor Bouwen en Wonen “De Bronzen Bever”. De prijs zou worden toegekend aan de opdrachtgever van een bouwproject in de utiliteitsbouw.
Op 26 maart 1990 werd bekend dat De Bronzen Bever 1989 was toegekend aan de instantie die opdracht had gegeven voor het ontwerpen en de bouw van kantoorgebouw De Willemswerf, het hoofdkantoor van het scheepvaartsamenwerkingsverband Nedlloyd. Het gebouw was ontworpen door Wim Gerhard Quist (Amsterdam, 27 oktober 1930 – 6 juli 2022). Volgens de jury was De Willemswerf een prachtig beeldmerk voor Rotterdam, met name voor de Maasoeverzijde. De opdrachtgever had volgens de jury de vooruitziende blik gehad een bouwinitiatief te ontwikkelen waarvan een belangrijke impuls uitgaat naar de revitalisering van de stedelijke centra in Nederland.(1)
Op 10 april 1990 reikte Johannes Gerardus Maria (Hans) Alders (Nijmegen, 17 december 1952), minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, de Bronzen Bever 1989 uit aan Henk Rootliep (1933-2016), bestuursvoorzitter van Nedlloyd, een van de participanten in de VOF Willemswerf.(2)
De plaquette “De Bronzen Bever 1989” werd niet aan de buitenkant van het gebouw bevestigd zoals oorspronkelijk de bedoeling was, maar werd opgehangen in de hal van De Willemswerf. Op de plaquette is het jaartal 1989 aangebracht.
Bij een renovatie in 2018 is “De Bronzen Bever 1989” overgedragen aan het Maritiem Museum Rotterdam, die het in depot heeft genomen.
De opschriften op de zes Bronzen Bever plaquettes die zijn uitgereikt, zijn niet eensluidend. Dit wijst erop dat iedere plaquette apart gegoten is. Het opschrift op “De Bronzen Bever 1989” luidt: RIJKSBOUWPRIJS “DE BRONZEN BEVER” 1989. Er is geen signatuur.
DE PENNING “DE BRONZEN BEVER”
Eric Claus heeft ook de staande, niet ronde bronzen penning “De Bronzen Bever” ontworpen, als aandenken voor de prijswinnaars.
Het opschrift op de penningen, vervaardigd in 1989 ter gelegenheid van de uitreiking van “De Bronzen Bever 1989”, luidt: RIJKSBOUWPRIJS DE BRONZEN BEVER ’89. Hiernaast is een foto afgebeeld van een exemplaar van deze penningen.
Op de penningen, vervaardigd in 1991 en later, is geen jaartal vermeld. Het opschrift van die penningen luidt: RIJKSPRIJS VOOR BOUWEN EN WONEN “DE BRONZEN BEVER”.
Noten:
(1) NRC Handelsblad, 26 maart 1990
(2) Het Vrije Volk,11 april 1990. Het artikel bevat een foto van de uitreiking door minister Alders van de plaquette “De Bronzen Bever 1989” aan Henk Rootliep, in aanwezigheid van Eric Claus.
Met dank aan:
– Maritiem Museum Rotterdam voor het toezenden van foto’s van de plaquette “De Bronzen Bever 1989” en de staande, niet ronde penning “De Bronzen Bever 1989”
Zie ook:
– Eric Claus: “De Bronzen Bever 1991” (Tilburg)
– Eric Claus: “De Bronzen Bever 1992” (Almelo)
– Eric Claus: “De Bronzen Bever 1993” (Wehl)
– Eric Claus: “De Bronzen Bever 1994” (Amsterdam)
– Eric Claus: “De Bronzen Bever 1995” (Tilburg)
DE RIJKSPRIJS “DE BRONZEN BEVER”
De Bronzen Bever was de Rijksprijs voor Bouwen en Wonen voor opdrachtgevers van kwalitatief hoogwaardige projecten in de ruimtelijke ordening, utiliteitsbouw en volkshuisvesting. Om voor deze prijs in aanmerking te komen, moest geïnspireerd opdrachtgeverschap en het samenspel van de betrokken partijen hebben geleid tot een hoge ruimtelijke kwaliteit.
De Bronzen Bever was in 1989 in het leven geroepen door het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. De prijs bestond uit een bedrag van f 50.000 en de plaquette “De Bronzen Bever”, ontworpen door Eric Claus.
Elke projectcategorie (ruimtelijke ordening, utiliteitsbouw, volkshuisvesting) zou eens per drie jaar aan bod komen.
Tussen 1989 en 1995 is De Bronzen Bever zes maal uitgereikt (de jaartallen in de naam van de prijs hebben betrekking op het jaar waarin nominatie kon plaatsvinden):
– De Bronzen Bever 1989 (utiliteitsbouw): kantoorgebouw De Willemswerf, Rotterdam
– De Bronzen Bever 1991 (volkshuisvesting): Merodeplein, Tilburg(1)
– De Bronzen Bever 1992 (ruimtelijke ordening): nieuwbouwprojecten binnenstad Almelo(2)
– De Bronzen Bever 1993 (utiliteitsbouw): gemeentehuis Wehl(3)
– De Bronzen Bever 1994 (volkshuisvesting): woningbouw Park Haagseweg, Amsterdam(4)
– De Bronzen Bever 1995 (ruimtelijke ordening): Kromhoutpark, Tilburg (woningbouw en aanleg park op het terrein van de voormalige Kromhoutkazerne in Tilburg)(5)
In 1997 werd De Bronzen Bever vervangen door de Rijksprijs De Zeven Pyramides, bestaande uit een prijsbeeld en een televisiedocumentaire over de visie en het werk van de winnaars. Aan de Rijksprijs De Zeven Pyramides was geen geldbedrag verbonden. Zes van de zeven Pyramides werden toegekend aan een opdrachtgever van een project in infrastructuur, in landschapsarchitectuur, in monumentenzorg, in ruimtelijke ordening, in utiliteitsbouw en in wonen. De zevende Pyramide was een “Vrije Pyramide”, toegekend op voordracht van de Rijksbouwmeester.
De Rijksprijs De Zeven Pyramides werd uitgereikt in 1998 en 2000. In 2002 werd alleen een Vrije Pyramide uitgereikt.
Het is mij niet bekend wie het prijsbeeld van de Rijksprijs De Zeven Pyramides heeft ontworpen.
In 2003 werd de Rijksprijs De Zeven Pyramides vervangen door de Rijksprijs De Gouden Piramide, die tot aan 2018 eens per jaar werd uitgereikt aan een opdrachtgever en daarna eens per twee jaar. De Rijksprijs De Gouden Piramide bestaat uit een prijsbeeld, ontworpen door Studio Bau Winkel, een geldbedrag, een plaquette en een publicatie. Tot aan 2018 was het geldbedrag 50.000 euro. Sinds 2018 is het geldbedrag 75.000 euro.
Noten
(1) Op 3 december 1991 werd De Bronzen Bever 1991 uitgereikt aan de gemeente Tilburg (bronnen: Algemeen Dagblad, 4 december 1991, NRC, 4 december 1991). Op 12 mei 1992 werd de plaquette onthuld in een plantsoen aan het Merodeplein in Tilburg.
(2) Op 5 november 1992 werd De Bronzen Bever 1992 uitgereikt aan de gemeente Almelo (bron: De Volkskrant, 6 november 1992). De plaquette werd geplaatst tegen de muur van de kade aan de Haven Noordzijde in Almelo. Op de plaquette was het jaartal 1992 aangebracht (bronnen: https://mijnstadmijndorp.nl; Nederlands Dagblad, 8 juli 1993). In of omstreeks 2018 is de plaquette in opslag genomen (bron: https://aavisie.nl). Het is nog niet bekend of de plaquette elders in de openbare ruimte van Almelo zal worden geplaatst.
(3) Op 22 februari 1994 werd De Bronzen Bever 1993 uitgereikt aan de gemeente Wehl vanwege het nieuw gebouwde gemeentehuis (bron: NRC, 23 februari 1994). Wegens een verbouwing/renovatie is de plaquette momenteel in opslag. Na voltooiing van de verbouwing/renovatie wordt de plaquette herplaatst.
(4) Op 16 november 1994 werd De Bronzen Bever 1994 uitgereikt aan de Stichting Bedrijfspensioenfonds Bouwnijverheid voor het woningbouwproject Park Haagseweg in Amsterdam (bron: NRC, 16 november 1994).
(5) Op 29 november 1995 werd De Bronzen Bever 1995 uitgereikt aan de gemeente Tilburg vanwege het project Kromhoutpark (bron: De Volkskrant, 30 november 1995). De plaquette is in de Henriëtte Ronnerstraat in Tilburg geplaatst, ter hoogte van nr. 5. Op de plaquette is het jaartal 1995 aangebracht.
Bronnen en verdere informatie:
– Rijk aan ontwerpkracht – 30 jaar rijksarchitectuurbeleid (red: Kirsten Schipper en Guus Enning, s.l., 2021)
– https://www.gebiedsontwikkeling.nu
– https://www.goudenpiramide.nl/geschiedenis