Beeldhouwer: Eric Claus
Materiaal: brons
Merodeplein, Tilburg
Onthuld op 12 mei 1992
Merodeplein: “De Bronzen Bever 1991” met erachter woningen, gebouwd tijdens het stadsvernieuwingsproject
“De Bronzen Bever 1991”
de plaquette op de sokkel
“De Bronzen Bever 1991”, 12 mei 1992, na de onthulling
Regionaal Archief Tilburg, cat.nr. 068106; foto: Multivision & Partners, Tilburg
INLEIDING
“De Bronzen Bever” was de Rijksprijs voor Bouwen en Wonen voor opdrachtgevers van kwalitatief hoogwaardige projecten in de utiliteitsbouw, volkshuisvesting en ruimtelijke ordening. Aan de winnende opdrachtgever werd een bedrag van f 50.000 toegekend en een exemplaar van de plaquette “De Bronzen Bever”, ontworpen door Eric Claus.
De bever illustreert het karakter van de Rijksprijs voor Bouwen en Wonen. Bevers zijn hard werkende knaagdieren die gestructureerd en planmatig dammen met tunnels bouwen, waarbij zij met elkaar samenwerken.
“DE BRONZEN BEVER 1991”
In 1991 was het de tweede keer dat opdrachtgevers van bouwprojecten genomineerd konden worden voor de Rijksprijs voor Bouwen en Wonen “De Bronzen Bever”. De prijs zou worden toegekend aan de opdrachtgever van een bouwproject in de volkshuisvesting.
Op 3 december 1991 werd De Bronzen Bever 1991 toegekend aan de Tilburgsche Bouwvereniging voor haar stadsvernieuwingsproject “Merode”. De Bronzen Bever 1991 en de bijbehorende plaquette “De Bronzen Bever 1991” werden uitgereikt aan Peter Blankenstein, directeur/bestuurder van de Tilburgsche Bouwvereniging.
De Tilburgsche Bouwvereniging had haar verouderde woningen rondom het Merodeplein niet laten renoveren maar laten vervangen door nieuwbouw. De nieuwbouw was ontworpen door architectenbureau Bedaux in Goirle (tegenwoordig: Bedaux de Brouwer architecten, Tilburg). Zij kreeg de opdracht nieuwbouwwoningen te ontwerpen waarvan de architectuur niet traditioneel was. Bij de aanleg van de nieuwe wijk werd ook aandacht besteed aan de inrichting van de openbare ruimte. De Bewonersgroep Merode maakte deel uit van de projectgroep.
Volgens de jury was Merode door de nieuwbouw een modelwijk geworden met moderne woningen, een strak vormgegeven straatbeeld en veel groen. De jury prees het gevarieerde woningaanbod, bestaande uit kleine en grote eengezinswoningen, seniorenwoningen en wooneenheden voor studenten.
Op 12 mei 1992 is de plaquette “De Bronzen Bever 1991” op feestelijke wijze onthuld in het plantsoen van het Merodeplein, tegen een achtergrond van nieuw gebouwde woningen in het kader van het nieuwbouwproject. Op de foto die deel uitmaakt van het Regionaal Archief Tilburg en die aansluitend op de onthulling is genomen, is te zien dat “De Bronzen Bever 1991” een bruin patin had. Dit patin is nagenoeg verdwenen.
De opschriften op de zes Bronzen Bever plaquettes die zijn uitgereikt, zijn niet eensluidend. Dit wijst erop dat iedere plaquette apart gegoten is. Het opschrift op “De Bronzen Bever 1991” luidt: RIJKSPRIJS VOOR BOUWEN EN WONEN “DE BRONZEN BEVER”. Er is geen signatuur. Op de kleine plaquette op de sokkel is het jaartal 1991 vermeld, het jaar waarin de prijs werd toegekend.
De Tilburgsche Bouwvereniging heeft het bedrag van f 50.000 gedeponeerd in het TBV Bronzen Bever Fonds, een fonds ter financiering van kunst in de openbare ruimte.
DE PENNING “DE BRONZEN BEVER”
Eric Claus heeft ook de staande, niet ronde bronzen penning “De Bronzen Bever” ontworpen, als aandenken voor de prijswinnaars.
Het opschrift op de penningen, vervaardigd in 1989 ter gelegenheid van de uitreiking van “De Bronzen Bever 1989”, luidt: RIJKSBOUWPRIJS DE BRONZEN BEVER ’89.
Op de penningen, vervaardigd in 1991 en later, is geen jaartal vermeld. Het opschrift van die penningen luidt: RIJKSPRIJS VOOR BOUWEN EN WONEN “DE BRONZEN BEVER”. Hiernaast is een foto afgebeeld van een exemplaar van die penningen.
Bronnen:
– mededelingen P. Blankenstein, directeur/bestuurder Tilburgsche Bouwvereniging
– De Beeldenaar, januari-februari 2002, pp 71 en 81
– NRC Handelsblad, 4 december 1991
– De Volkskrant, 9 december 1991
– https://www.mirrar.me
– https://www.regionaalarchieftilburg.nl
Zie ook:
– Eric Claus: “De Bronzen Bever 1989” (Rotterdam)
– Eric Claus: “De Bronzen Bever 1992” (Almelo)
– Eric Claus: “De Bronzen Bever 1993” (Wehl)
– Eric Claus: “De Bronzen Bever 1994” (Amsterdam)
– Eric Claus: “De Bronzen Bever 1995” (Tilburg)
DE RIJKSPRIJS “DE BRONZEN BEVER”
De Bronzen Bever was de Rijksprijs voor Bouwen en Wonen voor opdrachtgevers van kwalitatief hoogwaardige projecten in de ruimtelijke ordening, utiliteitsbouw en volkshuisvesting. Om voor deze prijs in aanmerking te komen, moest geïnspireerd opdrachtgeverschap en het samenspel van de betrokken partijen hebben geleid tot een hoge ruimtelijke kwaliteit.
De Bronzen Bever was in 1989 in het leven geroepen door het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. De prijs bestond uit een bedrag van f 50.000 en de plaquette “De Bronzen Bever”, ontworpen door Eric Claus.
Elke projectcategorie (ruimtelijke ordening, utiliteitsbouw, volkshuisvesting) zou eens per drie jaar aan bod komen.
Tussen 1989 en 1995 is De Bronzen Bever zes maal uitgereikt (de jaartallen in de naam van de prijs hebben betrekking op het jaar waarin nominatie kon plaatsvinden):
– De Bronzen Bever 1989 (utiliteitsbouw): kantoorgebouw De Willemswerf, Rotterdam(1)
– De Bronzen Bever 1991 (volkshuisvesting): Merodeplein, Tilburg
– De Bronzen Bever 1992 (ruimtelijke ordening): nieuwbouwprojecten binnenstad Almelo(2)
– De Bronzen Bever 1993 (utiliteitsbouw): gemeentehuis Wehl(3)
– De Bronzen Bever 1994 (volkshuisvesting): woningbouw Park Haagseweg, Amsterdam(4)
– De Bronzen Bever 1995 (ruimtelijke ordening): Kromhoutpark, Tilburg (woningbouw en aanleg park op het terrein van de voormalige Kromhoutkazerne in Tilburg)(5)
In 1997 werd De Bronzen Bever vervangen door de Rijksprijs De Zeven Pyramides, bestaande uit een prijsbeeld en een televisiedocumentaire over de visie en het werk van de winnaars. Aan de Rijksprijs De Zeven Pyramides was geen geldbedrag verbonden. Zes van de zeven Pyramides werden toegekend aan een opdrachtgever van een project in infrastructuur, in landschapsarchitectuur, in monumentenzorg, in ruimtelijke ordening, in utiliteitsbouw en in wonen. De zevende Pyramide was een “Vrije Pyramide”, toegekend op voordracht van de Rijksbouwmeester.
De Rijksprijs De Zeven Pyramides werd uitgereikt in 1998 en 2000. In 2002 werd alleen een Vrije Pyramide uitgereikt.
Het is mij niet bekend wie het prijsbeeld van de Rijksprijs De Zeven Pyramides heeft ontworpen.
In 2003 werd de Rijksprijs De Zeven Pyramides vervangen door de Rijksprijs De Gouden Piramide, die tot aan 2018 eens per jaar werd uitgereikt aan een opdrachtgever en daarna eens per twee jaar. De Rijksprijs De Gouden Piramide bestaat uit een prijsbeeld, ontworpen door Studio Bau Winkel, een geldbedrag, een plaquette en een publicatie. Tot aan 2018 was het geldbedrag 50.000 euro. Sinds 2018 is het geldbedrag 75.000 euro.
Noten
(1) Op 26 maart 1990 werd bekend dat De Bronzen Bever 1989 was toegekend aan kantoorgebouw De Willemswerf, het hoofdkantoor van het scheepvaartsamenwerkingsverband Nedlloyd. De prijs is op 10 april 1990 uitgereikt. De bijbehorende bronzen plaquette zou aan het gebouw worden bevestigd (bron: NRC Handelsblad, 26 maart 1990; een artikel, met foto, over de uitreiking van de plaquette staat in Het Vrije Volk,11 april 1990). De plaquette werd opgehangen in de hal van De Willemswerf en is daar niet meer aanwezig; bij een renovatie in 2018 is de plaquette overgedragen aan het Maritiem Museum Rotterdam.
(2) Op 5 november 1992 werd De Bronzen Bever 1992 uitgereikt aan de gemeente Almelo (bron: De Volkskrant, 6 november 1992). De plaquette werd geplaatst tegen de muur van de kade aan de Haven Noordzijde in Almelo. Op de plaquette was het jaartal 1992 aangebracht (bronnen: https://mijnstadmijndorp.nl; Nederlands Dagblad, 8 juli 1993). In of omstreeks 2018 is de plaquette in opslag genomen (bron: https://aavisie.nl). Het is nog niet bekend of de plaquette elders in de openbare ruimte van Almelo zal worden geplaatst.
(3) Op 22 februari 1994 werd De Bronzen Bever 1993 uitgereikt aan de gemeente Wehl vanwege het nieuw gebouwde gemeentehuis (bron: NRC, 23 februari 1994). Wegens een verbouwing/renovatie is de plaquette momenteel in opslag. Na voltooiing van de verbouwing/renovatie wordt de plaquette herplaatst.
(4) Op 16 november 1994 werd De Bronzen Bever 1994 uitgereikt aan de Stichting Bedrijfspensioenfonds Bouwnijverheid voor het woningbouwproject Park Haagseweg in Amsterdam (bron: NRC, 16 november 1994).
(5) Op 29 november 1995 werd De Bronzen Bever 1995 uitgereikt aan de gemeente Tilburg vanwege het project Kromhoutpark (bron: De Volkskrant, 30 november 1995). De plaquette is in de Henriëtte Ronnerstraat in Tilburg geplaatst, ter hoogte van nr. 5. Op de plaquette is het jaartal 1995 aangebracht.
Bronnen en verdere informatie:
– Rijk aan ontwerpkracht – 30 jaar rijksarchitectuurbeleid (red: Kirsten Schipper en Guus Enning, s.l., 2021)
– https://www.gebiedsontwikkeling.nu
– https://www.goudenpiramide.nl/geschiedenis