Ontwerpers: Frits Sieger (plaquette); Antonio Salvatore (sokkel)
Materialen:
– plaquette: brons
– sokkel: steen
Driesprong Brailledreef/Zamenhofdreef, Utrecht
Onthuld op 3 september 1966
__________
__________
.
HET ESPERANTOMONUMENT IN UTRECHT
Het Esperantomonument in Utrecht is een eerbetoon aan Ludwik Lejzer Zamenhof (Białystok, 15 december 1859 – Warschau, 14 april 1917), de grondlegger van het Esperanto, een internationale taal.(1)
Het Esperantomonument is ontworpen in opdracht van het Utrechts Esperanto Komité. Het monument bestaat uit een sokkel, ontworpen door Antonio Salvatore, gemeentearchitect van Utrecht, met als schuin vlak de groene vijfpuntige Esperantoster met daarop een ronde plaquette, ontworpen door Frits Sieger, met het portret van Ludwik Zamenhof.(2)
Het Esperantomonument was bekostigd door het Utrechts Esperanto Komité en uit giften. Op 18 april 1962 werd bericht dat het Utrechts Esperanto Komité enkele honderden guldens aan giften en toezeggingen had ontvangen. Het Komité had nog niet besloten welke vorm het monument zou krijgen. De gedachten gingen uit naar een gedenktegel of een bank.(3)
Op 14 september 1962 werd bericht dat het ontwerp van het Esperantomonument tentoon was gesteld tijdens de Esperantotentoonstelling in het Julikagebouw aan de Hooft Graaflandstraat in Utrecht. Het bericht ging vergezeld van een foto van het ontwerp: een model van een sokkel met op schuin vlak een vijfpuntige ster met op de ster ruimte voor een plaquette.(4)
Op 22 juli 1964 werd bericht dat het benodigde geld nagenoeg binnen was.(5)
Om 11.00 uur op 3 september 1966 heeft jhr. Constant Johan Adriaan (Coen) de Ranitz, burgemeester van Utrecht, het Esperantomonument onthuld. In zijn toespraak sprak de burgemeester, die niet overtuigd was van het nut van Esperanto, zijn waardering uit voor het initiatief van Ludwik Zamenhof een internationale taal te ontwikkelen en sprak hij de hoop uit dat veel gezinnen in de nieuwbouwwijk zich zouden beijveren het Esperanto te leren. Kinderen van de Pestalozzischool in Overvecht brachten een Esperantolied ten gehore. Na de onthulling droeg het Utrechts Esperanto Komité het Esperantomonument over aan de gemeente Utrecht. ’s Middags hield het Utrechts Esperanto Komité een receptie in het NV Huis aan de Oudegracht in Utrecht.(6)
Uit het bericht van 5 september 1966 over de onthulling op 3 september 1966 blijkt dat het Esperantomonument in Utrecht eigendom is van de gemeente Utrecht en derhalve deel uitmaakt van de kunstwerken van de gemeente Utrecht die in de openbare ruimte van de gemeente Utrecht zijn geplaatst. Op de website over kunst, in eigendom van de gemeente Utrecht, in de openbare ruimte, is over dit monument geen pagina aangemaakt.
(1) Utrechtsch Nieuwsblad, 5 september 1966 (Het Utrechts Archief).
(2) https://nl.wikipedia.org/wiki/Esperantomonumenten_in_Nederland. Een tweede exemplaar van de plaquette maakt deel uit van een in 1966 voor dr. Zamenhof opgericht monument in Zwolle, waar ook een Esperantomonument staat, ontworpen door J. Magendans en onthuld in 1974 (https://www.rtvfocuszwolle.nl, https://www.petervantriet.nl).
(3) Utrechtsch Nieuwsblad, 18 april 1962 (Het Utrechts Archief).
(4) Utrechtsch Nieuwsblad, 14 september 1962 (Het Utrechts Archief).
(5) Utrechtsch Nieuwsblad, 22 juli 1964 (Het Utrechts Archief).
(6) Utrechtsch Nieuwsblad, 5 september 1966 (Het Utrechts Archief).
ESPERANTOMONUMENTEN IN NEDERLAND (1)
In Nederland zijn in de periode 1933-1986 zes Esperantomonumenten geplaatst:
- 1933: Bergen op Zoom (ontwerp: Mario Santuz)
- 1935: Den Burg (ontwerp: Lodewijk Igesz)
- 1966: Leeuwarden (ontwerp: Tjeerd Visser)
- 1966: Utrecht (ontwerp: Frits Sieger en Antonio Salvatore)
- 1974: Zwolle (ontwerp: Jacques Magendans)
- 1987: Vlieland (uitvoering: P.H. van Terwisga)
Het Esperantomonument in Vlieland is op zeker moment verdwenen en niet meer teruggevonden. Het is niet vervangen door een ander monument.
(1) https://nl.wikipedia.org/wiki/Esperantomonumenten_in_Nederland.
MISVERSTAND ROND “HERACLES MET HYDRA II” (NIC JONK, UTRECHT)
In een aantal publicaties, waaronder de website van de gemeente Utrecht over kunst, in de openbare ruimte van de gemeente Utrecht, is het Utrechtse exemplaar van “Heracles met hydra II” aangeduid met de naam “Esperantomonument”.
KIJKEN NAAR BEELDEN heeft niet kunnen achterhalen wanneer en om welke reden het Utrechtse exemplaar van “Heracles met hydra II” is aangeduid met de naam “Esperantomonument”.
Het Utrechtse exemplaar van “Heracles met hydra II” is ontworpen door Nic Jonk in opdracht van de gemeente Utrecht. Op 26 augustus 1966 is “Heracles met hydra II” in Utrecht aan de oever van een vijver aan de Columbuslaan geplaatst.(1)
In het hoofdstuk over Nic Jonk in Traditie en experiment – tien Nederlandse beeldhouwers (Venlo, 1982) is geen melding gemaakt van een Esperantomonument dat Nic Jonk zou hebben ontworpen.(2) In de documenten over “Heracles met hydra II” die bewaard worden in Het Utrechts Archief, komt de benaming “Esperantomonument” niet voor en uit geen van deze documenten blijkt dat Nic Jonk opdracht had gekregen een Esperantomonument te ontwerpen.(3) In de berichtgeving in het Utrechtsch Nieuwsblad in de jaren 1962-1965 over “Heracles met hydra II” is een Esperantomonument niet ter sprake gekomen. In het artikel in de editie van 26 augustus 1966 van het Utrechtsch Nieuwsblad over de plaatsing van “Heracles met hydra II” is het beeld aangeduid met de naam “Heracles met Hydra” en is over een Esperantomonument niets meegedeeld.
Op 1 januari 2026 heeft KIJKEN NAAR BEELDEN haar bevindingen omtrent de toedichting van de naam “Esperantomonument” aan “Heracles met hydra II” kenbaar gemaakt aan de beheerders van de website van de gemeente Utrecht over kunst in de openbare ruimte van de gemeente Utrecht en gevraagd waarom op hun website de naam “Esperantomonument” was toegevoegd aan “Heracles met hydra II”. Na onderzoek hebben de beheerders de benaming “Esperantomonument” verwijderd van hun webpagina over “Heracles met hydra II”. De URL van de webpagina werd aangepast.(4)
(1) Nic Jonk: “Heracles met hydra II” (Utrecht).
(2) Traditie en experiment – tien Nederlandse beeldhouwers (José Boyens, Venlo, 1982, p.113-131).
(3) Het Utrechts Archief, toegangsnummer: 1007-3, inventarisnummer: 30035.
(4) De oude URL:
https://www.kunstinopenbareruimte-utrecht.nl/kunstwerken/heracles-met-hydra-esperantomonument.
De aangepaste URL:
https://www.kunstinopenbareruimte-utrecht.nl/kunstwerken/heracles-met-hydra.