“Paard met kind” en “Paard met moeder en kind”

Beeldhouwer: Albert Termote
Materiaal: Pierre de Lombez
Vaillantplein, Den Haag, aan weerszijden van de Vaillantbrug
“Paard met kind”: geplaatst op 17 oktober 1938
“Paard met moeder en kind”: geplaatst op 28 september 1939

_{“Paard met kind”}

_{“Paard met kind”}

_{“Paard met moeder en kind”}

_{“Paard met moeder en kind”}

DE PAARDENBEELDEN BIJ DE VAILLANTBRUG IN DEN HAAG
Op 8 april 1936 werd bericht dat de gemeente Den Haag Albert Termote opdracht had gegeven om beelden te ontwerpen die als versiering geplaatst zouden worden bij de brug over de Buitensingel nabij het Vaillantplein. Albert Termote had vrije keuze in de onderwerpen van de beelden. Hij zou twee beelden ontwerpen van een kleine jongen op een steigerend paard. Aan journalisten van de Residentiebode toonde hij schetsontwerpen. De beelden zouden worden uitgevoerd in Franse kalksteen. Albert Termote hoopte binnen enkele weken grotere modellen te hebben gemaakt, die zich voor reproductie zouden kunnen lenen.⁽¹⁾
In februari 1937 was de bouw van de brug nog niet begonnen. De planning was dat de brug in de zomer van 1937 gereed zou zijn. In De Telegraaf, 16 februari 1937, was een artikel gepubliceerd over de beelden die Albert Termote voor de brug zou ontwerpen. Het artikel was geschreven door Cornelis Veth, cartoonist, illustrator, journalist en schrijver. “Paard met kind”, een jongetje op een steigerend paard tonend, was reeds bij de steenhouwer voor de einduitvoering. Het artikel van Cornelis Veth was vergezeld van een foto waarop Albert Termote te zien was bij het kleimodel van het beeld.⁽²⁾
Op 26 september 1937 publiceerde De Maasbode een foto van Albert Termote, werkend aan de twee kleine modellen van de beelden die bij de brug zouden worden geplaatst. Beide modellen toonden een jongetje op een steigerend paard. Ze waren elkaars pendant.⁽³⁾
Op 14 mei 1938 werd de brug officieel in gebruik genomen door ir. L.J.M. Feber, wethouder van openbare werken. Op de pyloon nabij de Buitenom werd een gipsmodel geplaatst van “Paard met kind”, waarvan het kleimodel te zien was op de foto in De Telegraaf, 16 februari 1937. Albert Termote was aanwezig bij de plaatsing van het gipsmodel.⁽⁴⁾ Op de dag waarop de brug officieel in gebruik werd genomen, publiceerde het Algemeen Handelsblad een foto waarop Albert Termote te zien was, werkend aan het kleimodel van “Paard met moeder en kind”, het andere beeld. Dit kleimodel toonde een moeder en kind op een steigerend paard.⁽⁵⁾ Er was geen sprake meer van twee beelden die elkaars pendant waren maar van twee verschillende beelden. In de bijschriften bij de foto van het kleimodel van “Paard met moeder en kind” was over de verandering ten opzichte van wat op 8 april 1936 bekend was geworden over de beelden, niets geschreven.
In de middag van 17 oktober 1938 werd het gipsmodel van “Paard met kind” vervangen door de stenen uitvoering.
In de middag van 28 september 1939 is op de andere pyloon de stenen uitvoering geplaatst van “Paard met moeder en kind”.⁽⁷⁾ Uit de bijschriften bij de foto waarop de plaatsing te zien is, blijkt niet of op die pyloon tijdelijk ook een gipsmodel had gestaan zoals in het geval van “Paard met kind”.
In Beeldhouwer Albert Termote is over “Paard met kind” en “Paard met moeder en kind” geschreven dat één van de beelden een voortsnellend paard tont, bereden door een jongen in een wijd-uitwaaiende reismantel en dat het andere beeld een voortsnellend paard toont, bereden door twee meisjes. De beelden toonden de vaart en de snelheid van het toenemende verkeer in die tijd. Sommigen beschouwden de beelden als een zeer vrije vertaling van de Vier Heemskinderen.⁽⁸⁾

DE BLOEMENTENTOONSTELLING “DE HOFSTADBLOEM” (DEN HAAG, HOUTRUSTHALLEN, 1939)
Van 30 maart tot en met 10 april 1939 werd in de Houtrusthallen in Den Haag de tweede editie gehouden van “De Hofstadbloem”, een voorjaarsbloemententoonstelling. In deze tentoonstelling waren in het kader van een prijsvraag onder beeldhouwers achttien beelden te zien, ontworpen door tien beeldhouwers. Het bekroonde beeld zou door de gemeente Den Haag worden aangekocht, duurzaam worden uitgevoerd en in een park in Den Haag worden geplaatst of in een nieuw gebouwde wijk. Albert Termote had twee beelden ingezonden: “Zonnewijzer” (een beeld van een vrouw met een zonnewijzer) en “Paard met kind”, dat werd ingezonden onder de naam “Monumentaal paard”.⁽⁹⁾ In geen enkele geraadpleegde krant is gewag gemaakt van het overplaatsen van de stenen uitvoering van dit beeld van de Vaillantbrug naar de Houtrusthallen. KIJKEN NAAR BEELDEN gaat er dan ook van uit dat op de tweede editie van “De Hofstadbloem” een voorganger van de stenen uitvoering van “Paard met kind” tentoon is gesteld. Verder onderzoek moet uitwijzen wat precies gaande is geweest.
“Paard met kind” stond bij de uitgang van de tentoonstelling.⁽¹⁰⁾
Omdat “Paard met kind” reeds in de openbare ruimte was geplaatst, bleef het beeld buiten mededinging.⁽¹¹⁾ De vraag rijst waarom Termote het beeld heeft ingezonden als het toch niet kon meedingen. Voor het beantwoorden van deze vraag is verder onderzoek nodig.

⁽¹⁾ Het Vaderland, 8 april 1936, De Nederlander, 8 april 1936
⁽²⁾ De Telegraaf, 16 februari 1937
⁽³⁾ De Maasbode, 26 september 1937
⁽⁴⁾Haagsche Courant, 14 mei 1938
⁽⁵⁾ Algemeen Handelsblad, 14 mei 1938. De foto werd ook gepubliceerd in De Telegraaf, 14 mei 1938.
⁽⁶⁾ De Maasbode, 18 oktober 1938
⁽⁷⁾ Haagsche Courant, 29 september 1939
(8) Beeldhouwer Albert Termote (Lichtervelde, 1969, p.22)
⁽⁹⁾ In Het Vaderland, 3 april 1939, is over het ingezonden beeld geschreven: “reeds in steen gehakt, aan onze nieuwe brug bij de Delftschelaan.” De Avondpost, 6 april 1939, schrijft over het beeld: “een grootsch monumentaal werk, paard met figuur.” De Telegraaf, 12 april 1939, schrijft: “het grote ruiterbeeld waarvan de man ontegenzeggelijk kleerloos is […] het is geplaatst op een brug in Den Haag.”
⁽¹⁰⁾ Haagsche Courant, 7 april 1939
⁽¹¹⁾ Het Vaderland, 3 april 1939

→ ALBERT TERMOTE
→ Bloemententoonstelling “De Hofstadbloem” (Den Haag, Houtrusthallen, 1939)