Beeldhouwer: Oswald Wenckebach
Materiaal: brons (kunstgieterij Prowaseck, Leiden)
Von Siebold Gedenktuin, Hortus Botanicus, Rapenburg 73, Leiden (sinds 1990)
Onthuld op 4 mei 1932 in de Hortus Botanicus, Rapenburg 73, Leiden
__________
__________
opschriften op de sokkel
horizontaal: SIEBOLD; verticaal: フォン シーボルト (Japans: Von Siebold)
DE AANLEIDING
Oswald Wenckebach heeft het borstbeeld “Jhr. dr. Ph. Fr. B. von Siebold” in opdracht ontworpen.(1) De aanleiding voor de vervaardiging van het borstbeeld was de herdenking in 1932 dat het honderd jaar geleden was dat Von Siebold, in 1829 levenslang verbannen uit Japan, zich in Leiden had gevestigd, zich in Leiden had gevestigd.(2) Von Siebold had een goede band met de aan het Rapenburg in Leiden gevestigde Hortus Botanicus. Tientallen bomen, kruidachtige planten en struiken geplant die hij vanuit Japan had laten overbrengen, werden in en na 1829 in de hortus geplant.(3)
De herdenking was georganiseerd door de afdeling Leiden en omstreken van de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij voor Tuinbouw en Plantkunde, onder grote inbreng van haar tweede secretaris, J. Mater, kleinzoon van Jacobus Mater, een Leidse tuinman en kweker die Samen speelden zij een sleutelrol bij het introduceren en verspreiden van talloze Japanse bloemen en tuinplanten in Europa. [1, 2]de rechterhand in Leiden van Von Siebold.(4)
(1) Oswald Wenckebach (Zwolle, 2011, p.108).
(2) Het Vaderland, 10 september 1931.
(3) Clusiusstichting: Von Siebold Gedenktuin.
(4) Het Vaderland, 4 mei 1932.
DE ONTHULLING (4 MEI 1932)
Op 4 mei 1932 werd met de opening in de Stadsgehoorzaal in Leiden van een tentoonstelling van Japanse bloemen en planten een begin gemaakt met de Von Siebold herdenking. De bloemen en planten waren tentoongesteld in alle zalen van de Stadsgehoorzaal. J.G. Ballego, voorzitter van de afdeling Leiden en omstreken van de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij voor Tuinbouw en Plantkunde, heette de aanwezigen welkom en betuigde zijn dank aan allen die de tentoonstelling mogelijk hadden gemaakt. Na Ballego hield de heer De Bosschere, voorzitter van het Belgisch comité ter deelname aan de Von Siebold herdenkingstentoonstelling, een toespraak, waarin hij benadrukte dat de tuinbouw in Nederland en Europa veel aan Von Siebold verschuldigd waren. De openingstoespraak werd gehouden door dr. A. van de Sande Bakhuijzen, burgemeester van Leiden en president-curator van de Leidsche Universiteit. De burgemeester gaf aan blij te zijn dat Leiden met deze tentoonstelling eer betoonde aan Von Siebold, wiens in 1844 in Leiderdorp gebouwde buitenverblijf Nippon met tuin met Japanse planten in 1894 werd gesloopt ten behoeve van woningbouw.(1)
Na bezichtiging van de tentoonstelling gingen de genodigden naar de Hortus Botanicus voor de onthulling van “Jhr. dr. Ph. Fr .B. von Siebold”. De onthulling inleidend, roemde Van de Sande Bakhuijzen in zijn hoedanigheid van president-curator van de Leidsche universiteit de vele verdiensten van Von Siebold. Hij gaf aan dat te lang was verzuimd hier aandacht aan te besteden. Het borstbeeld was volgens hem een eerbetoon aan een Nederlander van Duitse afkomst, die met moed en volharding alles wilde onderzoeken en die leefde voor zijn idealen. Naar de mening van Van de Sande Bakhuijzen had Oswald Wenckebach een voortreffelijk borstbeeld ontworpen. De onthulling werd verricht door een kleinzoon van Von Siebold en door J. Mater, de kleinzoon van Jacobus Mater, die de rechterhand van Von Siebold was geweest. Na de onthulling droeg Van de Sande Bakhuijzen het borstbeeld over aan Baas Becking, directeur van de Hortus Botanicus. Ook naar de mening van Baas Becking had Wenckebach Von Siebold voortreffelijk uitgebeeld. Na de overdracht hield Charles Pijnaert, horticulturist, werkzaam in Gent, een toespraak namens vier Belgische tuinbouworganisaties. Pijnaert liet weten dat de universiteit van Gent een gedeelte van door Von Siebold voor Nederland bestemde planten zou teruggeven die in juli 1830 door omstandigheden niet in Nederland konden worden afgeleverd maar in België belandden en daar benut konden worden voor kweekprogramma’s. Na deze toespraak woonden de aanwezigen in het groot auditorium van de Leidsche universiteit een voordracht bij over het leven en werk van Von Siebold, gehouden door professor J. Rhader, hoogleraar Japanse taal- en letterkunde.(2)
Bovenaan de voorzijde van de achtkante sokkel van “Jhr. dr. Ph. Fr .B. von Siebold” was in een zwart vlak in hoofdletters de familienaam SIEBOLD vermeld. Onder deze familienaam was verticaal, in een zwart vlak, in het Japans de familienaam Von Siebold vermeld.(3) Het zwarte vlak is in de loop der jaren verdwenen.
(1) Algemeen Handelsblad, 4 mei 1932; Het Vaderland, 4 mei 1932; Utrechtsch provinciaal en stedelijk dagblad, 4 mei 1932. Details over het buitenverblijf Nippon: https://leiderdorpsmuseum.nl.
(2) Het Vaderland, 4 mei 1932; Utrechtsch provinciaal en stedelijk dagblad, 4 mei 1932.
(3) Erfgoed Leiden en omstreken, obj.nr. PV_PV61123.3.
PLAATSING IN DE VON SIEBOLD HERDENKINGSTUIN (1990) (1)
In 1990 zou het 400 jaar geleden zijn dat in Leiden de Hortus Botanicus werd aangelegd. Ter gelegenheid daarvan werd de Hortus Botanicus in opdracht van de Clusiusstichting, die zich ten doel stelt stelt de belangstelling te bevorderen voor de historische en culturele aspecten, het landschap en de tuinbouw van de Hortus Botanicus Leiden, teruggebracht in de oorspronkelijke, 16e eeuwse staat. Ook werd in opdracht van de Stichting de Von Siebold Gedenktuin aangelegd, een Japanse tuin, ontworpen door professor Makoto Nakamura, hoofd van de faculteit Landschapsarchitectuur aan de universiteit van Kyoto. Met de aanleg van de Von Siebold Gedenktuin wilde de Stichting eer bewijzen aan Von Siebold, die zo betekenisvol was geweest voor de band tussen Nederland en Japan.
Eind 1988 is een begin gemaakt met de aanleg van de Von Siebold Herdenkingstuin. De tuin werd aangelegd rond een Japanse iep (zelkova serrata), afkomstig uit Japan, die in 1830 naar Nederland was overgebracht. Met rotsblokken en grindpaden werd een Japans landschap gecreëerd. De tuin werd voorzien van een theehuis en Japanse planten waaronder bamboe, camelia’s en esdoorns. In augustus 1989 was de aanleg nagenoeg voltooid. Het borstbeeld van Von Siebold werd in de tuin geplaatst.
De Von Siebold Gedenktuin is, zoals bij Japanse tuinen gebruikelijk, een afgeschermde tuin. Rondom de tuin zijn rode muren opgetrokken. Op een van de muren zijn de woorden VON SIEBOLD GEDENKTUIN aangebracht met eronder een bronzen plaquette met een portret van Von Siebold en de tekst JHR. DR. PH.F.B. VON SIEBOLD 1832-1932. Deze plaquette kan een grote bronzen uitvoering zijn van de kopzijde van een penning, geslagen in 1932 ter gelegenheid van de Von Siebold herdenking in dat jaar.(2)
In september 1990, bij de viering van het 400-jarig bestaan van de Hortus Botanicus Leiden, is de Von Siebold Gedenktuin officieel in gebruik genomen.
(1) Clusiusstichting: Von Siebold Gedenktuin; Algemeen Dagblad, 23 augustus 1989.
(2) Foto van de bronzen plaquette: https://vanderkrogt.net; foto van en informatie over de penning: https://www.lakenhal.nl.
Jhr. mr. Philipp Franz Balthasar (Franz) von Siebold (Würzburg, 17 februari 1796 – München, 18 oktober 1866): arts en bioloog, van 1823 tot 1829 werkzaam op het Japanse eiland Deshima, in zijn tijd een Nederlandse handelspost, en in Nagasaki. Tijdens zijn verblijf in Japan legde hij een verzameling aan van Japanse flora en fauna en volkenkundige voorwerpen. Verdacht van spionage werd Von Siebold eind 1829 verbannen en vestigde hij zich in Nederland, aanvankelijk in Voorschoten, in 1832 in Leiden. In de jaren na 1829 liet hij zijn verzamelingen overbrengen naar Nederland. Planten die hij in Nederland introduceerde waren onder andere de blauwe regen, de camelia, de hortensia, de rododendron en de Japanse duizendknoop. De volkenkundige verzamelingen van Von Siebold hebben de basis gevormd voor het Leidse Wereldmuseum en voor Naturalis.
Bronnen en verdere informatie:
– https://nl.wikipedia.org/wiki/Philipp_Franz_von_Siebold
– https://www.mareonline.nl/achtergrond/siebold-onze-man-in-japan