Beeldhouwer: Taeke Friso de Jong
Materiaal: brons
Van Teylingenweg/Meent, Kamerik
Onthuld op 19 mei 1989
“Gedenkteken Kamerik zelfstandig” maakt deel uit van de fietstocht Beelden van Taeke Friso de Jong in Woerden en omgeving en de fietstocht Gemeentegrens-monumenten
__________
__________
__________
“landkaart” van de gemeente Kamerik
OPHEFFING GEMEENTE KAMERIK
Op 1 januari 1989 werd de gemeente Kamerik opgeheven en toegevoegd aan Woerden, evenals Zegveld en een deel van Nieuwkoop. Dit gebeurde in het kader van een omvangrijke gemeentelijke herindeling, bedoeld om het besturen van gemeenten doelmatiger te maken.
De geschiedenis van Kamerik gaat terug tot de veenontginningen in de elfde eeuw. De plaatsnaam Kamerik is een verbastering van de Franse plaatsnaam Cambray. Om landarbeiders te verleiden zich er te vestigen, werden in de elfde eeuw ontginningsblokken vaak met exotische namen aangeduid, zoals in het geval van Kockengen (fr: Le pays de Cockange = luilekkerland); Portengen (Brittannië), en Spengen (Spanje).
In 1811 ontstond uit samenvoeging van Kamerik-Mijzijde, ‘s-Gravesloot en de vroegere ambachtsheerlijkheden Kamerik en Houtdijken een gemeente, genaamd Kamerik. In 1817 werd de gemeente Kamerik gesplitst in de gemeenten Kamerik-Houtdijken, Kamerik-Mijzijde en ‘s-Gravesloot. In 1857 werden deze gemeenten samen met de gemeente Teckop tot één gemeente samengevoegd, waaraan de naam Kamerik werd gegeven.(1)
18 februari 1981: voorlopig standpunt Gedeputeerde Staten Utrecht
Op 18 februari 1981 maakte Gedeputeerde Staten van Utrecht haar voorlopig standpunt inzake de gemeentelijke herindeling in het westelijk deel van Utrecht bekend. Het aantal van 28 gemeenten zou moeten worden teruggebracht tot 13. Driebruggen en Woerden, die tot de provincie Zuid-Holland behoorden, zouden door correctie van de provinciegrens overgaan naar de provincie Utrecht. Driebruggen kon door de overgang naar de provincie Utrecht niet langer zelfstandig blijven en zou, met delen van Snelrewaard en Willeskop, samengevoegd moeten worden met Oudewater.
In de definitieve plannen zou het aantal van 17 gemeenten in het westelijk deel van de provincie Utrecht door samenvoegingen en afsplitsingen teruggebracht worden tot zeven.(2)
10 januari 1985: bezwaren tegen gemeentelijke herindeling
Op 10 januari 1985 overhandigde mr. E.A. Haars, waarnemend burgemeester van Kockengen, een nota aan een vertegenwoordiger van Gedeputeerde Staten van de provincie Utrecht. In deze nota was geschreven dat Kockengen en Kamerik fel gekant waren tegen opgaan in de gemeente Woerden. De provincie zou met de gemeentelijke herindeling tegen het eigen beleid ingaan, dat erop was gericht om ruimte open te houden in een gebied dat meer en meer verstedelijk raakt. Als alternatief werd voorgesteld dat Kockengen en Kamerik samen met de kernen Geerkade, Gerverscop en Woerdense Verlaat als “weidegemeente” verder zouden gaan en door nieuwbouw zouden uitgroeien tot een gemeente met meer dan 10.000 inwoners, een criterium voor zelfstandigheid.(3)
Op 6 april 1985 werd bekend dat de provincie Utrecht 11,1 miljoen gulden aan de provincie Zuid-Holland zou betalen voor onder andere de overname van Woerden. Kockengen zou worden toegevoegd aan Breukelen; Kamerik en Diebruggen aan Woerden. Een voorstel om Kockengen en Zegveld toe te voegen aan Kamerik werd om financiële reden afgewezen; de zo ontstane gemeente zou armlastig zijn.(4)
Op 5 november 1986 stemde de ministerraad in met het wetsvoorstel waarin het aantal van 21 gemeenten in het westelijk deel van de provincie Utrecht werd teruggebracht tot acht. Onder andere Kamerik zou worden opgeheven en worden toegevoegd aan Woerden.(5)
Op 17 november 1987 werd bij de Tweede Kamer een wetsvoorstel ingediend aangaande gemeentelijke herindeling in het westen van de provincie Utrecht. In dit wetsvoorstel werd het aantal van 21 gemeenten teruggebracht tot 7. Kamerik zou worden opgeheven en worden toegevoegd aan Woerden.(6)
Op 5 februari 1988 hield de Kamercommissie Binnenlandse Zaken in de Jaarbeurs in Utrecht een hoorzitting aangaande het wetsvoorstel. Vertegenwoordigers uit tal van kleine gemeenten maakten hun bezwaren kenbaar.(7)
Op 13 september 1988 werd in de Eerste Kamer het wetsvoorstel aangaande gemeentelijke herindeling aangenomen, waardoor de herindeling een feit zou worden. Kamerik zou als zelfstandige gemeente worden opgeheven en samen met Zegveld worden toegevoegd aan Woerden.(8)
1 januari 1989: opheffing gemeente Kamerik
Op 1 januari 1989 werd de gemeente Kamerik opgeheven en werden Kamerik en Zegveld, zoals besloten, toegevoegd aan de gemeente Woerden.
“GEDENKTEKEN KAMERIK ZELFSTANDIG”
“Gedenkteken Kamerik zelfstandig” herinnert aan de periode 1857-1988, waarin Kamerik een zelfstandige gemeente was.
“Gedenkteken Kamerik zelfstandig” is vervaardigd op initiatief van Jan Stol, voormalig CDA-raadslid in Kamerik. Deze wilde de zelfstandigheid van Kamerik tastbaar en zichtbaar bewaard zien.(9)
“Gedenkteken Kamerik zelfstandig” heeft de vorm van een hart. De vorm verwijst naar het dorpshart van Kamerik. De teksten op “Gedenkteken Kamerik zelfstandig” beschrijven het ontstaan van de gemeente Kamerik en een aantal belangrijke feiten uit haar geschiedenis, waaronder het verklaren op 4 augustus 1966 van de lintbebouwing langs de Kamerikse Wetering tot beschermd dorpsgezicht.
Onder het wapen van Kamerik heeft De Jong een oude landkaart weergegeven van de gemeente Kamerik, met de bruggetjes over de Kamerikse Wetering.
Op 19 mei 1989, vier en een halve maand na de toevoeging aan Woerden, is “Gedenkteken Kamerik zelfstandig” onder grote publieke en politieke belangstelling onthuld door de jongste inwoner van Kamerik, Huig Samson, 6 maanden oud, bijgestaan door zijn moeder en de oudste inwoner, G. Smit Dirckzoon-van der Horst, 94 jaar, geholpen door haar dochter. Als blijk van dank kregen zij van Herman Arnold van Zwieten (Velsen, 21 december 1940 – Woerden, 23 november 2004), burgemeester van Woerden, een oorkonde. In zijn toespraak zei Van Zwieten dat Kamerik als zelfstandige gemeente was opgeheven maar dat de gemeenschap was gebleven.(10)
Terzijde: in 1989 werd de gemeente Willeskop opgedeeld tussen de gemeenten Montfoort en Oudewater. Zie: Toon Grassens: “De Willeskoppige stier” (Willeskop).
Noten
(1) https://nl.wikipedia.org/wiki/Kamerik
(2) Reformatorisch Dagblad, 20 februari 1981
(3) Trouw, 11 januari 1985; Het Parool, 11 januari 1985
(4) De Volkskrant, 6 november 1985
(5) Trouw, 6 december 1986
(6) Algemeen Dagblad, 18 november 1987
(7) NRC Handelsblad, 5 februari 1988
(8) Het Parool, 1 december 1988
(9) Woerdense Courant, 20 april 1989
(10) Woerdense Courant, 25 mei 1989