Beeldhouwer: Theo van de Vathorst
Materiaal: brons
Gevel Academiegebouw, Rapenburg 73, Leiden
Onthuld op 31 augustus 2009
__________
__________
__________
Minerva
HET ACADEMIEGEBOUW IN LEIDEN
Het reliëf “Willem van Oranje schenkt Leiden een universiteit” is een geschenk van de Prins Willem de Eerste Herinneringsstichting. Het doel van deze stichting is het op kunstzinnige wijze herinneren aan Willem van Oranje. Hiertoe neemt de stichting initiatieven om beelden en monumenten te plaatsen in steden in Nederland en daarbuiten waarin Willem van Oranje heeft gewoond of gewerkt of waarin zich een belangrijke gebeurtenis heeft afgespeeld waar hij bij betrokken was.(1)
Het reliëf “Willem van Oranje schenkt Leiden een universiteit” is ontworpen ter gelegenheid van de voltooiing in 2009 van de renovatie van het Academiegebouw van de Universiteit Leiden aan het Rapenburg 73 in Leiden.
Het Academiegebouw, het oudste gebouw van de Universiteit Leiden, was oorspronkelijk de kloosterkerk van de Leidse Witte Nonnen (Dominicanessen). Tijdens de Reformatie werd het gebouw onteigend. Op 8 februari 1575 werd in Leiden de Academia Lugduno-Batava gevestigd, de eerste universiteit in de Noordelijke Nederlanden, een geschenk van Willem van Oranje aan de stad Leiden als blijk van waardering van het verzet van de stad Leiden tegen de Spaanse bezetter (3 oktober 1574: Leidens Ontzet). In de eerste jaren was de universiteit gevestigd in het Sint Barbara klooster en het Faliede Bagijnhof aan het Rapenburg. In 1581 nam de Universiteit Leiden het vroegere kerkgebouw van de LeidsenWitte Nonnen in gebruik als hoofdgebouw (Academiegebouw).
Tegenwoordig wordt het Academiegebouw vooral gebruikt voor ceremoniële plechtigheden, zoals afstuderen, oraties en promoties.
(1) Andere kunstzinnige initiatieven van de Prins Willem de Eerste Herinneringsstichting, besproken op KIJKEN NAAR BEELDEN, zijn:
– Eric Claus: “Willem van Oranje en de Friese Landdag van 17 april 1581” (Leeuwarden)
– Portretgalerij “Beelden van de Raad” (Den Haag)
DE ONTHULLING
Op 31 augustus 2009 is “Willem van Oranje schenkt Leiden een universiteit” onthuld door H.M. Koningin Beatrix. De onthulling werd voorafgegaan door een bijeenkomst voor genodigden in het Groot Auditorium van het Academiegebouw. Prof. dr. Henk te Velde (Groningen, 5 september 1959), professor in de vaderlandse geschiedenis, hield een rede, getiteld “Willem van Oranje, een held uit het verleden”. Prof. Hendrik Johan Lubert (Henk) Vonhoff (Amsterdam, 22 juni 1931 – Hilversum, 25 juli 2010), voorzitter van de Prins Willem de Eerste Herinneringsstichting, gaf een korte uitleg over het reliëf.
Onder de aanwezigen waren ook Theo van de Vathorst en Henri Johan Jozef Lenferink, burgemeester van Leiden.
De onthullingshandeling bestond uit het verwijderen van een blauwe doek die over het reliëf was gehangen.
HET RELIËF
“Willem van Oranje schenkt Leiden een universiteit” toont twee taferelen. In de bovenste helft van het reliëf heeft Theo van de Vathorst drie personen uitgebeeld, gezeten aan een tafel.
De grote figuur in het midden van de bovenste helft van het reliëf is een uitbeelding van Willem van Oranje. In zijn rechterhand houdt hij de stichtingsoorkonde van de universiteit vast. In zijn linkerhand houdt hij een beeld vast van Minerva, de Romeinse godin van kunst en oorlog, en schutspatroon van de Universiteit Leiden. In het reliëf is Minerva het symbool voor de universiteit die Willem van Oranje aan de stad Leiden schenkt. De manier waarop Theo van de Vathorst Minerva heeft uitgebeeld (een boek lezend met onder haar een lans) toont haar waakzaamheid en verwijst naar het eerste grootzegel van de universiteit waarop Minerva lezend is afgebeeld; haar schild en speer liggen op de grond.
Uiterst links heeft Theo van de Vathorst Jan van Hout (Leiden, 14 december 1542 – 12 december 1609) uitgebeeld; stadssecretaris en secretaris van het College van Curatoren van de Universiteit Leiden, het dagelijks bestuur.
De figuur tussen Jan van Hout en Willem van Oranje stelt Janus Dousa voor (gelatiniseerde naam van Jan van der Does, Noordwijk, 5 december 1545 – 8 oktober 1604), de eerste bestuurder in 1575 van de Universiteit Leiden.
In de onderste helft heeft Theo van de Vathorst het verzet van Leiden tegen de Spaanse bezetter uitgebeeld in de vorm van twee inwoners van Leiden, een man en een vrouw, die een Spaanse soldaat de stad uitjagen.
Theo van de Vathorst heeft het reliëf zodanig ontworpen dat het precies tussen twee horizontale rijen spekstenen hangt. De tafel in het reliëf valt samen met de rij spekstenen in het midden.
Bronnen:
– https://isgeschiedenis.nl/nieuws/universiteiten-van-leiden
– https://nl.wikipedia.org/wiki/1575
– https://www.universiteitleiden.nl/over-ons/profiel/historie
– https://www.universiteitleiden.nl/in-de-media/2017/04/koningin-opent-vandaag-gerenoveerd-academiegebouw
– https://www.visitleiden.nl/nl/locaties/4116710871/academiegebouw