Raad van State, Parkstraat, Den Haag
Onthuld op 17 november 2015
.
DE PRINS WILLEM DE EERSTE HERINNERINGSSTICHTING
De Prins Willem de Eerste Herinneringsstichting, opgericht in 1999 heeft zich ten doel gesteld om op kunstzinnige wijze te herinneren aan Willem van Oranje. Hiertoe neemt de stichting initiatieven om beelden en monumenten te plaatsen in steden in Nederland en daarbuiten waarin Willem van Oranje heeft gewoond of gewerkt of waarin zich een belangrijke gebeurtenis heeft afgespeeld waarbij hij betrokken was.
Van 1999 tot 2012 zijn op initiatief van de Prins Willem de Eerste Herinneringsstichting in vijf steden waar Willem van Oranje heeft gewoond of gewerkt, kunstwerken geplaatst ter herinnering aan hem.
Het eerste van deze kunstwerken, een standbeeld van Willem van Oranje, werd op 30 september 2000 onthuld in Dillenburg, waar Willem van Oranje in 1533 was geboren. Het standbeeld was ontworpen door dr. Eva Broscheck.(1)
Op 18 juni 2003 werd in de tuin van het Prinsenhof in Delft, waar Willem van Oranje in 1584 had gewoond, het standbeeld “Willem de Zwijger” onthuld, ontworpen door Auke Hettema.(2)
Op 31 augustus 2009 werd aan de gevel van het Academiegebouw van de Universiteit Leiden Willem van Oranje schenkt Leiden een universiteit (Theo van de Vathorst) onthuld, een reliëf dat de schenking in 1575 door Willem van Oranje uitbeeldt van een universiteit aan Leiden als beloning voor het verzet van Leiden tijdens het Beleg van Leiden (1573-1574).
Op 30 maart 2012 werden in Middelburg in de Abdij twee reliëfs onthuld, ontworpen door Jet Schepp. Eén van de reliëfs toont Willem van Oranje in diens hoedanigheid als Vader des Vaderlands; het andere reliëf toont Charlotte de Bourbon, de derde echtgenote van Willem van Oranje, en hun dochtertjes. Willem van Oranje en zijn gezin hebben van 1575 tot 1583 in Middelburg gewoond.(3)
Op 6 juli 2012 werden in de tuin van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen beelden onthuld van Willem van Oranje, die van 1566 tot 1567 burggraaf was van Antwerpen, en Marnix van Sint-Aldegonde, volgens een aantal bronnen de schrijver van de tekst van het Wilhelmus. Beide beelden waren ontworpen door Jean-Paul Laenen.(4)
(1) Reformatorisch Dagblad, 30 september 2000.
(2) Kunstwacht Delft.
(3) Koninklijk Huis, bericht van 12 maart 2012.
(4) Historiek.net. Op initiatief van de Prins Willem de Eerste Herinneringsstichting werd op 17 april 2018 in Leeuwarden het reliëf Willem van Oranje en de Friese Landdag van 17 april 1581 (Eric Claus) onthuld.
DE REALISATIE VAN DE PORTRETGALERIJ “BEELDEN VAN DE RAAD”
In 1531 stelde keizer Karel V de Raad van State in als adviesorgaan voor Maria van Hongarije, landvoogd van de Nederlanden. In de loop der eeuwen werd de Raad van State de onafhankelijk adviseur van de Nederlandse regering en het Nederlandse parlement over wetgeving en bestuur. De Raad van State werd verder de hoogste algemene bestuursrechter van Nederland.
In september 2012 richtte de Prins Willem de Eerste Herinneringsstichting zich tot de Raad van State met de vraag of zij interesse had in een gedenkteken voor Willem van Oranje, die van 17 november 1555 tot in 1567 lid was geweest van de Raad van State. Bij interesse zou de stichting een gedenkteken laten ontwerpen en het aan de Raad van State schenken. De Raad van State, verheugd over het aanbod, reageerde positief. In opvolgend overleg met de stichting stelde de Raad van State voor om het gedenkteken te plaatsen in de etalageruimte van het gebouw van de Raad van State aan de Parkstraat in Den Haag. Het gedenkteken zou kunnen worden aangevuld met portretten van koningin Beatrix, koningin Juliana en koningin Wilhelmina, behorend tot de kunstcollectie van de Raad van State. Verder zou in de etalageruimte een nog te ontwerpen portret van koning Willem-Alexander kunnen worden geplaatst.
Gaandeweg de bijeenkomsten van de Prins Willem de Eerste Herinneringsstichting en de Raad van State ontstond het idee om in de etalageruimte een portretgalerij te plaatsen met portretten van de koningen Willem I, Willem II, Willem III en Willem-Alexander en de portretten van Wilhelmina, Juliana, Beatrix, allen in hun hoedanigheid van voorzitter van de Raad van State, gerekend vanaf 1814, het jaar waarin Willem I werd ingehuldigd en daarmee voorzitter werd van de Raad van State. De reeks portretten zou moeten worden aangevuld met een portret van Willem van Oranje, vanwege diens lidmaatschap van de Raad van State. Door deze samenstelling zou de portretgalerij enerzijds de continuïteit tonen van het Nederlandse constitutionele koningschap en anderzijds de continuïteit van de band van het Nederlandse koningshuis met de Raad van State.
De portretten van Wilhelmina, Juliana en Beatrix zijn in eerdere jaren ontworpen. De portretten van Willem van Oranje en Willem-Alexander zijn nieuw ontworpen reliëfs van de hand van Eric Claus, die ook heeft meegewerkt aan de vervaardiging voor de portretgalerij van bronzen portretten van Willem I, Willem II en Willem III, oorspronkelijk vervaardigd in gips of marmer.
Het concept van de opstelling van de portretten is bedacht door cepezed (architectenbureau, Delft), die het nader heeft uitgewerkt in samenwerking met Eric Claus, Mathijs Sommeijer (lichtadviseur, werkzaam bij Deerns, Den Haag) en Tessa van der Waals (grafisch vormgever). De uitvoering werd begeleid door cepezed.
Op 17 november 2015, precies 460 jaar na de toetreding van Willem van Oranje tot de Raad van State, is de portretgalerij “Beelden van de Raad” onthuld door koning Willem-Alexander. De onthullingshandeling bestond uit het op digitale wijze plaatsen van de handtekening van de koning.
Hoog aan de wand achter de portretgalerij is een geparafraseerde, uit het Latijn vertaalde zin aangebracht uit de Oudejaarsrede, de eerste grote rede van Willem van Oranje in de Raad van State, uitgesproken op 31 december 1564. In deze rede hield Willem van Oranje een pleidooi voor vrijheid van geweten en godsdienst: “Toch kan Oranje het niet goedkeuren dat vorsten willen regeren over de zielen van hun mensen en hun vrijheid van geloof en godsdienst willen ontnemen.”.
Uiterst links in de portretgalerij is het portret van Willem van Oranje geplaatst met de blik gericht op zijn opvolgers. Uiterst rechts is het portret van Willem-Alexander geplaatst, de blik gericht op zijn voorgangers. Bij de troonswisseling op 30 april 2013 sprak Willem-Alexander in het aan zijn moeder, koningin Beatrix, gerichte deel van zijn toespraak de woorden “Ik treed in uw voetsporen”. In het geval van de portretgalerij strekken deze woorden zich uit tot al zijn voorgangers.
In de sokkels van de portretten van Willem van Oranje, de koningen en de koninginnen zijn hun handtekeningen gegraveerd. Onder de sokkel van ieder portret is de naam van de uitgebeelde persoon vermeld, zijn/haar geboortejaar en indien van toepassing het jaar van overlijden en verder het jaar van ontwerp van het portret, het gebruikte materiaal en de naam van de beeldhouwer.(1)
In het meest linker raam van de etalageruimte is een informatiepaneel geplaatst.
Door de in de etalageruimte aangebrachte verlichting zijn de portretten ook in de avond en de nacht te zien.
Ter gelegenheid van de onthulling van de portretgalerij “Beelden van de Raad” heeft Eric Claus een penning ontworpen met de portretten van Willem van Oranje en Willem-Alexander.
(1) Ten tijde van de onthulling van de portretgalerij “Beelden van de Raad” was het niet bekend dat het gipsen borstbeeld van Willem III dat deel uitmaakt van de collectie van Museum Rotterdam, was ontworpen door Johan Theodore Stracké in 1854 in Rotterdam. In alle publicaties over de portretgalerij en op de sokkel van het borstbeeld van Willem III was vermeld: beeldhouwer onbekend. Bij het uitwerken in juni 2023 van de fotoreportage op KIJKEN NAAR BEELDEN over het borstbeeld van Willem III bleek dat Museum Rotterdam het borstbeeld inmiddels had toegeschreven aan Stracké en gedateerd had op 1854. KIJKEN NAAR BEELDEN heeft bij Museum Rotterdam en de gemeente Rotterdam een en ander nagetrokken en haar bevindingen voorgelegd aan de Raad van State. Naar aanleiding hiervan heeft de Raad van State de bevindingen van Museum Rotterdam overgenomen.
DE PORTRETTEN
Prins Willem van Oranje (Eric Claus, 2015)
Koning Willem I (Christian Daniel Rauch, 1842)
Koning Willem II (Joseph Geefs, 1844)
Koning Willem III (Johan Theodore Stracké, 1854)
Koningin Wilhelmina (Kees Verkade, 1987)
Koningin Juliana (Gerrit van der Veen, 1935)
Koningin Beatrix (Nel van Lith, 1983)
Koning Willem-Alexander (Eric Claus, 2015)
Bronnen:
– Beelden van de Raad – De portretgalerij (R. Ekkart, Den Haag, 2015)
– Komedie en illusie – Eric Claus 80 beeldhouwer (De Schiphorst, 2016)
– De Beeldenaar, jaargang 2016, nr. 2
– https://www.cepezed.nl/nl/project/portretgalerij-raad-van-state/49789/
– https://www.raadvanstate.nl/beeldenvanderaad/
Literatuur en publicaties:
– Beelden van de Raad – De portretgalerij (R. Ekkart, Den Haag, 2015)
– Beelden van de Raad – Documentaire (Den Haag, 2015, boek en DVD)
– Komedie en illusie – Eric Claus 80 beeldhouwer (De Schiphorst, 2016)
– https://paulkramer-filmmaker.nl/films/beelden-van-de-raad/
– https://www.cepezed.nl/nl/project/portretgalerij-raad-van-state/49789/
– https://www.raadvanstate.nl/beeldenvanderaad/