Naamvarianten: “3 paarden”; “Beeld met de drie paardenhoofden”; “Denken kijken en doen”; “Kijken, denken en doen”
Beeldhouwer: Eric Claus
Materialen:
– beelden: brons (Bronsgieterij Stijlaart, Rumpt)
– zuil: graniet (Afrika, afgewerkt in Portugal)
Hoofdkantoor Rabobank, Croeselaan 18, Utrecht voor de hoofdingang van het oude hoofdkantoor (sinds 2011)
Onthuld op 13 mei 1992, hoofdkantoor Rabobank, Croeselaan 18, Utrecht, op het laagste zeskantige terras langs de trap naar de hoofdingang
__________
__________
__________
“I”: “Kijken”
“II”: “Denken”
“III”: “Doen”
“Kijken, Denken, Doen”, november 2006
foto: brbbl, CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons
“MERRIE EN VEULEN” (PIETER D’HONT, UTRECHT, 1971) (1)
Ter gelegenheid van de uitbreiding in 1968 van het kantoorgebouw van de Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank (tegenwoordig: Rabobank) aan de St.-Jacobsstraat in Utrecht, liet de bank door Pieter d’Hont een beeldengroep ontwerpen die het bankgebouw zou moeten sieren. Pieter d’Hont vervaardigde Merrie en veulen; een merrie met een drinkend veulen, de continuïteit van het leven en de groei van de Raiffeisen-Bank uitbeeldend.
De afmetingen van “Merrie en veulen” zijn (h x b x d) 200 x 250 x 150 cm.
In de loop der jaren werden van “Merrie en veulen” 450 kleine bronzen replica’s vervaardigd, die bij de opening van nieuwe lokale vestigingen van de Rabobank aangeboden werden aan bestuur en directies van deze vestigingen. De afmetingen van deze replica’s zijn (h x b x d) 22 x 31 x 18 cm.
(1) Zie voor een uitgebreide bespreking: Pieter d’Hont: “Merrie en veulen” (Utrecht)
“KIJKEN, DENKEN, DOEN” (ERIC CLAUS, UTRECHT, 1992)
In 1983 nam de Rabobank aan de Croeselaan in Utrecht een nieuw hoofdgebouw in gebruik. Dit gebouw, ontworpen door de architect A.J. Fichtinger, was het eerste gebouw in Nederland waarvan de wanden waren opgebouwd uit spiegelglas. In de volksmond kreeg het gebouw dan ook de bijnaam “Spiegelburcht”.
“Merrie en veulen”, door de schenking bij de onthulling in 1971 eigendom van de stad Utrecht geworden, verhuisde niet mee naar de Croeselaan; het beeld bleef staan aan de St.-Jacobsstraat.(1)
In de loop van de 1980-er jaren ontstond binnen de Rabobank de behoefte aan een nieuw geschenk. De Rabo Kunstcommissie richtte zich tot een aantal beeldend kunstenaars, waarbij haar keuze uiteindelijk viel op Eric Claus. In 1989 vroeg de Rabo Kunstcommissie hem om na te denken over een beeld dat symbool zou zijn voor de Rabobank en waarvan, net als van “Merrie en veulen”, kleine replica’s konden worden gemaakt die als geschenk konden worden gebruikt. De termijn die hem werd gesteld, was één jaar en hij kreeg alle vrijheid in ontwerp. Eric Claus observeerde de architectuur van het nieuwe kantoorgebouw aan de Croeselaan en maakte een groot aantal schetsen en ontwerpen om te zien hoe het beeld zou ogen en hoe het in verhouding stond tot het hoofdgebouw en de drie terrassen langs de trap naar de hoofdingang.(2)
De editie van 2 november 1990 van Raboband, het interne blad van de Rabobank, bevatte een interview met mr. Otto Willem Arnold baron van Verschuer, voorzitter van de Raad van Beheer van de Rabobank, over de werkzaamheden van de Rabo Kunstcommissie. In dit interview zei baron Van Verschuer dat de Kunstcommissie bezig was een groot beeld te realiseren, bestemd voor het voorterrein van het kantoorgebouw aan de Croeselaan. Met weemoed denkend aan “Merrie en veulen” gaf hij aan dat het tijd werd voor iets nieuws en dat de Kunstcommissie in onderhandeling was met Eric Claus over een nieuw beeld voor het hoofdkantoor, waarvan kleine replica’s aan lokale vestigingen konden worden geschonken, net als de replica’s van “Merrie en veulen”. In de ogen van baron Van Verschuer was dit één van de manieren om kunst dichter bij de medewerkers te brengen.(3)
In de herfst van 1990 werd in het hoofdkantoor aan de Croeselaan een expositie gehouden van de voorontwerpen die Eric Claus had gemaakt. Uit twee uiteenlopende schaalmodellen koos de Rabo Kunstcommissie het model van “Kijken, Denken, Doen”. Op 3 december 1990 berichtte Raboband dat het door Eric Claus ontworpen beeld eind 1991 geplaatst zou zijn. In januari 1991 stelde de Rabobank een intentieverklaring op met betrekking tot de plaatsing van “Kijken, Denken, Doen”. Om in te schatten hoe de grote uitvoering van “Kijken, Denken, Doen” in verhouding zou staan met het hoofdgebouw, plaatste Eric Claus om de door hem beoogde plek een houten dummy die de omtrek had van de grote uitvoering. Naar aanleiding van deze proefplaatsing besloot hij het beeld nog een meter hoger te maken. Hierna ging hij in zijn atelier in Waterland de grote uitvoering opbouwen, waarvoor hij gebruik maakte van hout, staal en was.(4)
Op 23 september 1991 berichtte Raboband dat het model van de grote uitvoering van “Kijken, Denken, Doen” was voltooid. Van het model zouden 120 mallen worden genomen voor de gieting in brons. De verwachting was dat het beeld in mei 1992 tijdens de Centrale Kringvergadering van de Rabobank zou kunnen worden onthuld.(5) De zuil bestond uit vijf ronde granieten cilinders van elk 4300 kg. Het graniet was afkomstig uit Afrika, de afwerking vond plaats in Lissabon.(6)
(1) Op pagina 7 in Raboband, 25 mei 1992 is abusievelijk vermeld dat de Rabobank “Merrie en veulen” bij het verlaten van het pand aan de St.-Jacobsstraat aan de gemeente Utrecht had geschonken.
(2) Een beeld voor de bank (Utrecht, 1992, p. 6-16).
(3) Raboband, 2 november 1990.
(4) Raboband, 3 december 1990 en Een beeld voor de bank (Utrecht, 1992, p,16; in de eerste alinea is abusievelijk het jaartal 1991 vermeld).
(5) Raboband, 23 september 1991.
(6) Een beeld voor de bank (Utrecht, 1992, p,16 en 28).
13 MEI 1992: ONTHULLING
Op 13 mei 1992, in de pauze van de Centrale Kringvergadering van de Rabobank, is “Kijken, Denken, Doen” onthuld door Maria Wesselina Margaretha (Lien) Vos-van Gortel, burgemeester van Utrecht. De onthulling werd muzikaal omlijst door een muziekkorps te paard.(1)
“Kijken, Denken, Doen” toont drie paarden op de punten van rechthoekige reliëfs die aan beide zijden van motieven zijn voorzien. Deze reliëfs stellen gestileerde paardenlichamen voor. De drie paardenhoofden stellen de drie processen voor die zich afspelen in de bedrijfsvoering van de Rabobank: het kijken, het denken en het doen. Het paardenhoofd dat recht vooruit kijkt, toont het kijken. Het paardenhoofd ernaast beeldt het denken uit. Het paardenhoofd aan het andere einde van het beeld toont door de aangespannen spieren het doen. Op beide zijden van de reliëfs zijn op vierkante vlakken onder de paardenhoofden Romeinse cijfers aangebracht. Deze Romeinse cijfers zijn geabstraheerde weergaven van paardenribben. “Kijken” is voorzien van het Romeinse cijfer I; “Denken” is voorzien van het Romeinse cijfer II en “Doen” is voorzien van het Romeinse cijfer III. Op de vierkante vlakken zijn ook pijlen aangebracht. Deze pijlen symboliseren de communicatie die in de bedrijfsvoering nodig is. Onder “Kijken” is één pijl aangebracht, wijzend in de richting van “Denken”. Onder “Denken” zijn twee pijlen aangebracht, wijzend in de richting van “Doen”. Onder “Doen” zijn drie pijlen aangebracht (de derde pijl is aangebracht aan de onderzijde van het reliëf). Deze pijlen wijzen in de richting van “Denken”.
In 1992 was “Kijken, Denken, Doen” links van de trap naar de hoofdingang geplaatst in het eerste, tevens laagste van drie zeskantige terrassen, waarin een grasperk was aangelegd. Het terras, nabij de Croeselaan gelegen, was een prominente plek, waarop “Kijken, Denken, Doen” als een reclamezuil oogde, het visitekaartje van de Rabobank, zoals Eric Claus het had bedoeld.(2)
In de editie van 25 mei 1992 van Raboband werd uitgebreid aandacht geschonken aan “Kijken, Denken, Doen”. Geïllustreerd met tal van foto’s werd de ontstaansgeschiedenis en de vervaardiging van “Kijken, Denken, Doen” beschreven, de plaatsing van het beeld en de uitreiking van replica’s ervan.(3)
In opdracht van de Rabobank is door Onderneming & Kunst, gevestigd in Amsterdam, het boek Een beeld voor de bank samengesteld, waarin het ontstaansproces van “Kijken, Denken, Doen” uitvoerig is beschreven.
De afmetingen van de grote uitvoering van “Kijken, Denken, Doen” zijn inclusief de zuil (h x b x d): 10 x 9 x 5 m.
(1) Raboband, 25 mei 1992
(2) Een beeld voor de bank (Utrecht, 1992, p.15)
(3) Raboband, 25 mei 1992
2011: VERPLAATSING
In het eerste decennium van de 21e eeuw werd het hoofdkantoor van de Rabobank uitgebreid met twee 105 meter hoge kantoortorens, die in de volksmond de bijnaam “Verrekijker” zouden krijgen. Het terrein rondom de kantoorgebouwen van de Rabobank werd opnieuw ingericht. De zeskantige terrassen verdwenen. In 2011 werd “Kijken, Denken, Doen” geplaatst op een rond plateau bij de hoofdingang van het oude hoofdgebouw.
REPLICA’S
Van “Kijken, Denken, Doen” zijn kleine bronzen replica’s vervaardigd die als symbool voor de Rabobank fungeren. Ze worden uitgereikt aan bestuur en directies van nieuw gebouwde lokale vestigingen van de Rabobank en aan personen die intern of extern van bijzondere betekenis zijn voor de Rabobank. De replica’s worden ook uitgereikt als geschenk bij jubilea en andere bijzondere gelegenheden.(1)
De afmetingen van de replica’s zijn (h x b x d) 44 x 41 x 17 cm. De replica’s zijn in een grote oplage gegoten. Ze zijn niet gesigneerd en niet genummerd. De naam van de bronsgieter is er niet in aangebracht.
Met deze replica’s, die gedurende een tiental jaren zijn uitgereikt, werd de traditie voortgezet die was ontstaan in de jaren waarin het hoofdkantoor van de Rabobank gevestigd was aan de St.-Jacobsstraat in Utrecht.(2)
Op 13 mei 1992, de dag waarop de grote uitvoering van “Kijken, Denken, Doen” werd onthuld, overhandigde baron Van Verschuer replica’s aan burgemeester Vos-van Gortel als blijk van waardering voor haar inzet voor Utrecht, de standplaats van veel medewerkers van de Rabobank, en aan de scheidend voorzitter van de kring Twente van de Rabobank, vanwege dienst verdiensten voor plaatselijke vestigingen van de Rabobank en de landelijke organisatie.(3) Een dag na de onthulling van “Kijken, Denken, Doen” werd een replica aangeboden aan het bestuur/de directie van het nieuwe hoofdkantoor in Rotterdam van de Rabobank. Ook de reeds bestaande vestigingen kregen een replica.(4)
Aan de leden van de Raad van toezicht van de Rabobank zijn in 1992 ultrakleine bronzen replica’s uitgereikt van “Kijken, Denken, Doen”. Deze replica’s hadden een hoogte van 14 cm.(5)
Bij zijn afscheid in 1993 werd aan baron Van Verschuer namens de Rabobank-vestigingen een replica overhandigd van “Kijken, Denken, Doen”, het beeld waar hij erg op was gesteld. In de berichtgeving over het afscheid werd de baron gekenschetst als een goed coöperator die belangrijke eigenschappen bezat, te weten: het kijken, het denken en het doen.(6)
Eén van de 44 cm hoge replica’s van “Kijken, Denken, Doen” staat op het Rosplein in Eckelrade (hoek Dorpsstraat/Klompenstraat).(7)
(1) Raboband, 25 mei 1992; mededelingen Danielle Laudy (Rabo Kunstzaken) en Jan van der Meer (hoofd Bedrijfshistorie Rabobank).
(2) De traditie om replica’s uit te reiken gaat terug tot 1963, toen replica’s werden gemaakt van Rust na arbeid (Albert Termote), het beeld dat de plaatselijke Boerenleenbanken in november 1949 aan de Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank hadden geschonken ter gelegenheid van haar 50-jarig jubileum. Deze replica’s werden uitgereikt als bekroning voor het beste jaarverslag van de plaatselijke banken. De periode van een tiental jaren: mededeling Jan van der Meer (hoofd Bedrijfshistorie Rabobank).
(3) Bank en bestuurder, 1 juli 1992. Bank en bestuurder: een intern blad van de Rabobank.
(4) Raboband, 25 mei 1992
(5) https://www.kunstveiling.nl/items/eric-claus-kijken-denken-doen/450679. In het bijschrift bij het geveilde exemplaar van de ultrakleine bronzen replica is abusievelijk de Raad van Commissarissen genoemd.
(6) Bank en bestuurder, 1 juli 1993
(7) Eric Claus: “Kijken, Denken, Doen” (Eckelrade, replica, hoogte 44 cm)
Met dank aan:
– Danielle Laudy (Rabo Kunstzaken)
– Jan van der Meer (hoofd Bedrijfshistorie Rabobank)
Zie ook:
– Eric Claus: “Kijken, Denken, Doen” (Eckelrade, replica, hoogte 44 cm)