Naamvarianten: “3 paarden”; “Beeld met de drie paardenhoofden”; “Denken kijken en doen”; “Kijken, denken en doen”
Beeldhouwer: Eric Claus
Materiaal: brons
Vervangend beeld van Mannen met paard (Peter Schuijren, Eckelrade), dat tussen oktober 2009 en september 2015 is verdwenen
Rosplein (hoek Dorpsstraat/Klompenstraat), Eckelrade
Geplaatst tussen oktober 2009 en september 2015
__________
__________
.
“MERRIE EN VEULEN” (PIETER D’HONT, UTRECHT, 1971) (1)
Ter gelegenheid van de uitbreiding in 1968 van het kantoorgebouw van de Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank (tegenwoordig: Rabobank) aan de St.-Jacobsstraat in Utrecht, liet de bank door Pieter d’Hont een beeldengroep ontwerpen die het bankgebouw zou moeten sieren. D’Hont ontwierp Merrie en veulen; een merrie met een drinkend veulen, de continuïteit van het leven en de groei van de Raiffeisen-Bank uitbeeldend.
“Merrie en veulen” is onthuld op 27 maart 1971 door Sylvie Kögl, de echtgenote van Pieter d’Hont. De afmetingen van “Merrie en veulen” zijn (h x b x d) 200 x 250 x 150 cm.
In de loop der jaren werden van “Merrie en veulen” tientallen kleine bronzen replica’s vervaardigd, die bij de opening van nieuwe lokale vestigingen van de Rabobank werden aangeboden aan besturen/directies van deze vestigingen. De afmetingen van deze replica’s zijn (h x b x d) 22 x 31 x 18 cm.
(1) Zie voor een uitvoerige bespreking: Pieter d’Hont: “Merrie en veulen” (Utrecht)
“KIJKEN, DENKEN, DOEN” (ERIC CLAUS, UTRECHT, 1992) (1)
Ter gelegenheid van de verhuizing van het hoofdkantoor van de Rabobank van de St.-Jacobsstraat naar het kantoorgebouw aan de Croeselaan dat in het voorjaar van 1985 in gebruik was genomen, vroeg de Kunstcommissie van de Rabobank Eric Claus een beeld te ontwerpen dat bij de hoofdingang zou worden geplaatst (“Merrie en veulen”, eigendom van de stad Utrecht, was niet meeverhuisd naar de Croeselaan). Eric Claus maakte in een jaar tijd een groot aantal ontwerpen, waaruit het ontwerp van “Kijken, Denken, Doen” werd gekozen: drie paardenhoofden, rustend op gestileerde paardenlichamen. De drie paardenhoofden beelden processen uit in de bedrijfsvoering van de bank: het samenspel van kijken, denken en doen. Dit samenspel wordt geïllustreerd door pijlen onder de paardenhoofden, die de blik van het ene paardenhoofd naar het andere paardenhoofd sturen.
“Kijken, Denken, Doen”, geplaatst op een ronde, granieten zuil, is op 13 mei 1992 onthuld door Maria Wesselina Margaretha (Lien) Vos-van Gortel, burgemeester van Utrecht.
De afmetingen van de grote uitvoering van “Kijken, Denken, Doen” zijn inclusief de zuil (h x b x d) 10 x 9 x 5 m.
(1) Zie voor een uitvoerige bespreking: Eric Claus: “Kijken, Denken, Doen” (Utrecht, grote uitvoering)
REPLICA’S
Van “Kijken, Denken, Doen” zijn kleine bronzen replica’s vervaardigd die als symbool voor de Rabobank fungeren. Ze worden uitgereikt aan bestuur en directies van nieuw gebouwde lokale vestigingen van de Rabobank en aan personen die intern of extern van bijzondere betekenis zijn voor de Rabobank. De replica’s worden ook uitgereikt als geschenk bij jubilea en andere bijzondere gelegenheden.(1)
De afmetingen van de replica’s zijn (h x b x d) 44 x 41 x 17 cm. De replica’s zijn in een grote oplage gegoten. Ze zijn niet gesigneerd en niet genummerd. De naam van de bronsgieter is er niet in aangebracht.
Met deze replica’s, die gedurende een tiental jaren zijn uitgereikt, werd de traditie voortgezet die was ontstaan in de jaren waarin het hoofdkantoor van de Rabobank gevestigd was aan de St.-Jacobsstraat in Utrecht.(2)
Op 13 mei 1992, de dag waarop de grote uitvoering van “Kijken, Denken, Doen” werd onthuld, overhandigde mr. Otto Willem Arnold baron van Verschuer, voorzitter van de Raad van Beheer van de Rabobank, replica’s aan burgemeester Vos-van Gortel als blijk van waardering voor haar inzet voor Utrecht, de standplaats van veel medewerkers van de Rabobank, en aan de scheidend voorzitter van de kring Twente van de Rabobank, vanwege dienst verdiensten voor plaatselijke vestigingen van de Rabobank en de landelijke organisatie.(3) Een dag na de onthulling van “Kijken, Denken, Doen” werd een replica aangeboden aan het bestuur/de directie van het nieuwe hoofdkantoor in Rotterdam van de Rabobank. Ook de reeds bestaande vestigingen van de Rabobank kregen een replica.(4)
Aan de leden van de Raad van toezicht van de Rabobank zijn in 1992 ultrakleine bronzen replica’s uitgereikt van “Kijken, Denken, Doen”. Deze replica’s hadden een hoogte van 14 cm.(5)
Bij zijn afscheid in 1993 werd aan baron Van Verschuer namens de Rabobank-vestigingen een 44 cm hoge replica overhandigd van “Kijken, Denken, Doen”, het beeld waar hij erg op was gesteld. In de berichtgeving over het afscheid werd de baron gekenschetst als een goed coöperator die belangrijke eigenschappen bezat, te weten: het kijken, het denken en het doen.(6)
(1) Raboband, 25 mei 1992; mededelingen Danielle Laudy (Rabo Kunstzaken) en Jan van der Meer (hoofd Bedrijfshistorie Rabobank). Raboband was een intern blad van de Rabobank.
(2) De traditie om replica’s uit te reiken gaat terug tot 1963, toen replica’s werden gemaakt van Rust na arbeid (Albert Termote), het beeld dat de plaatselijke Boerenleenbanken in november 1949 aan de Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank hadden geschonken ter gelegenheid van haar 50-jarig jubileum. Deze replica’s werden uitgereikt als bekroning voor het beste jaarverslag van de plaatselijke banken. De periode van een tiental jaren: mededeling Jan van der Meer (hoofd Bedrijfshistorie Rabobank).
(3) Bank en bestuurder, 1 juli 1992
(4) Raboband, 25 mei 1992
(5) https://www.kunstveiling.nl/items/eric-claus-kijken-denken-doen/450679. In het bijschrift bij het geveilde exemplaar van de ultrakleine bronzen replica is abusievelijk de Raad van Commissarissen genoemd.
(6) Bank en bestuurder, 1 juli 1993
DE REPLICA IN ECKELRADE
Op het Rosplein in Eckelrade (gemeente Eijsden-Margraten), aan de hoek van de Dorpsstraat en de Klompenstraat, staat naast een zitbank en een kleine eettafel een kleine uitvoering van “Kijken, Denken, Doen”. De afmetingen (h x b x d: 44 x 41 x 17 cm) stemmen overeen met de afmetingen van de replica’s van “Kijken, Denken, Doen” die zijn vervaardigd ten behoeve van besturen/directies van nieuw gebouwde filialen van de Rabobank en als geschenk bij jubilea en andere bijzondere gelegenheden. Ter gelegenheid van de onthulling in Utrecht in 1992 van de grote uitvoering van “Kijken, Denken, Doen” werden ook replica’s uitgereikt aan de bestaande vestigingen van de Rabobank.(1) Op grond hiervan kan worden aangenomen dat de kleine uitvoering in Eckelrade van “Kijken, Denken, Doen” een van deze 44 cm hoge replica’s is.
De Rabobank Eckelrade was gevestigd aan de Klompenstraat 5 in Eckelrade.(2)
“MANNEN MET PAARD” (PETER SCHUIJREN)
De 44 cm hoge replica in Eckelrade van “Kijken, Denken, Doen” is geplaatst op een sokkel die blijkens foto’s die in de loop der jaren zijn gemaakt en de plaquette die erop is bevestigd, oorspronkelijk is gebruikt als sokkel voor “Mannen met paard”, een kleine beeldengroep, ontworpen in 1984 door Johannes Petrus Adrianus (Peter) Schuijren (naamvariant: Peter Schuyren, Eperheide, 9 augustus 1944 – Sint Geertruid, 23 januari 2006), beeldhouwer en bronsgieter.(3)
Op de plaquette op de sokkel is vermeld dat “Mannen met paard” een geschenk was van Rabobank Eckelrade aan de inwoners van Eckelrade en dat deze beeldengroep op 30 april 1989 was onthuld. Ten tijde van de onthulling maakte Eckelrade deel uit van de gemeente Margraten.(4) Door de schenking van “Mannen met paard” aan Eckelrade werd de gemeente Margraten eigenaar van het beeld.
“Mannen met paard” was geschonken ter gelegenheid van de heropening in 1989 van het Dorpsplein. Op grond van de aantekeningen in de verslagen van het bestuur van Rabobank Eckelrade en de Raad van Toezicht stelt KIJKEN NAAR BEELDEN dat eind december 1988 de heropening in 1989 van het Dorpsplein aanleiding was voor Rabobank Eckelrade om de inwoners van Eckelrade een kunstwerk te schenken. In januari 1989 werd besloten om bij Peter Schuijren een beeldje aan te kopen waarbij de keuze viel op “Mannen met paard”, een vrij werk van Peter Schuijren, ontworpen in 1984, niet ontworpen in opdracht van Rabobank Eckelrade en niet ontworpen voor het Dorpsplein.
Op Google Maps is het Dorpsplein in Eckelrade niet als zodanig aangeduid. Bij het pleintje waarop de 44 cm hoge replica staat van “Kijken, Denken, Doen”, is het straatnaambordje “Rosplein” geplaatst. KIJKEN NAAR BEELDEN gaat ervan uit dat dit plein in de 1980-er jaren werd aangeduid met de benaming “Dorpsplein”, hetzij officieel, hetzij in de volksmond en dat op dit plein “Mannen met paard” op 30 april 1989 is onthuld.
(1) Raboband, 25 mei 1992; mededelingen Danielle Laudy (Rabo Kunstzaken) en Jan van der Meer (hoofd Bedrijfshistorie Rabobank)
(2) Mededeling Jan van der Meer (hoofd Bedrijfshistorie Rabobank). Dit pand staat aan het andere eind van de Klompenstraat.
(3) Peter Schuijren: “Mannen met paard” (Eckelrade).
(4) https://nl.wikipedia.org/wiki/Eckelrade.
“MANNEN MET PAARD” VERVANGEN DOOR REPLICA “KIJKEN, DENKEN, DOEN”
Op 23 januari 2006 overleed Peter Schuijren in zijn woonplaats Sint Geertruid. Enkele jaren later werd “Mannen met paard” van de sokkel gelicht. De beeldengroep kwam niet meer boven water. Volgens de beeldhouwer/bronsgieter Vivianne Schuijren, dochter van Peter Schuijren, heeft de diefstal in het begin van de 2010-er jaren plaatsgevonden.(1)
Na de diefstal van “Mannen met paard” is de sokkel waarop de beeldengroep stond niet in opslag genomen of vernietigd maar blijven staan op het plein. De schroefgaten bovenin de sokkel (in twee ervan zitten nog restanten van bouten) stammen uit de tijd waarin de sokkel in gebruik was voor “Mannen met paard”.
De plaquette met informatie over “Mannen met paard” werd niet verwijderd.
Naar aanleiding van de diefstal van “Mannen met paard” nam de Rabobank contact op met Vivianne Schuijren. Zij had de mallen van “Mannen met paard” bewaard. Omdat er geen overeenstemming werd bereikt over de gietprijs, zag de Rabobank af van het laten gieten van een vervangend exemplaar.(2)
Op zeker moment is op de sokkel van “Mannen met paard” een 44 cm hoge replica geplaatst van “Kijken, Denken, Doen” (Eric Claus), symbool voor de Rabobank.
Over de herkomst van de 44 cm hoge replica in Eckelrade van “Kijken, Denken, Doen” is geen documentatie beschikbaar. Het vermoeden is dat Rabobank Eckelrade of haar rechtsopvolger ter vervanging van “Mannen met paard” haar exemplaar van de kleine uitvoering van “Kijken, Denken, Doen” heeft geschonken.(3)
Het is KIJKEN NAAR BEELDEN niet bekend wanneer de 44 cm hoge replica van “Kijken, Denken, Doen” is geplaatst. De meest vroege foto van de replica is te zien in Google Street View en is gedateerd op september 2015.(4) Dit betekent dat de replica is geplaatst in de eerste helft van de 2010-er jaren. De nabestaanden van Peter Schuijren zijn niet ingelicht over de plaatsing van de replica.(5)
Eric Claus was niet betrokken bij de plaatsing van de replica.(6)
(1) Mededeling Vivianne Schuijren. Op internet is de meest late foto van “Mannen met paard” te zien in Google Street View. Deze foto is gedateerd op oktober 2009 (mededeling René en Peter van der Krogt (https://standbeelden.vanderkrogt.net). Aan weerszijden van de tafel waren lange zitbanken geplaatst.
(2) Mededeling Vivianne Schuijren.
(3) Suggesties van Danielle Laudy, Rabo Kunstcollectie, en Jan van der Meer, hoofd Bedrijfshistorie Rabobank.
(4) Mededeling René en Peter van der Krogt (https://standbeelden.vanderkrogt.net), Google Street View, september 2015.
(5) Mededeling Vivianne Schuijren.
(6) Mededeling Eric Claus.
MISVERSTANDEN
Bij de plaatsing van de 44 cm hoge replica van “Kijken, Denken, Doen” op de sokkel die gebruikt was voor “Mannen met paard” werden de schroefgaten bovenop de sokkel niet opgevuld of afgedekt. De plaquette met informatie over “Mannen met paard” werd niet vervangen door een plaquette met informatie over de replica van “Kijken, Denken, Doen”. Er werd ook geen extra plaquette geplaatst met informatie over de replica.(1) Misschien was er geen geld voor een nieuwe sokkel en was de plaquette met informatie over “Mannen met paard” dermate stevig vastgekit dat hij niet kon worden verwijderd zonder de sokkel te beschadigen, waardoor van verwijdering werd afgezien.
Het aanwezig zijn van informatie over “Mannen met paard” en het ontbreken van informatie over de 44 cm hoge replica van “Kijken, Denken, Doen” leidt tot betreurenswaardige misverstanden. Voor toeschouwers is het niet duidelijk dat het gaat om een replica van “Kijken, Denken, Doen” (Eric Claus, 1992) en niet om “Mannen met paard” (Peter Schuijren, onthuld op 30 april 1989). Op een aantal internetpagina’s is de 44 cm hoge replica in Eckelrade van “Kijken, Denken, Doen” door deze onduidelijkheden toegeschreven aan Peter Schuijren en gedateerd op 1989.(2)
Op Google Maps (zie de afbeelding hiernaast) is de 44 cm hoge replica van “Kijken, Denken, Doen” aangeduid met de naam “Mannen met paard”, terwijl op Google Street View op de foto’s vanaf september 2015 de 44 cm hoge replica van “Kijken, Denken, Doen” is te zien.
.
.
(1) Mededeling Vivianne Schuijren. René en Peter van der Krogt hebben tijdens het fotograferen op 13 mei 2016 van de replica van “Kijken, Denken, Doen” geen bijgeplaatste plaquette gezien (vgl. https://vanderkrogt.net).
(2) https://nl.wikipedia.org; https://wandelgidszuidlimburg.com 024.pdf en 065.pdf
Met dank aan:
– Danielle Laury, Rabo Kunstzaken
– Jan van der Meer, hoofd Bedrijfshistorie Rabobank
– René en Peter van der Krogt (https://standbeelden.vanderkrogt.net)
– Vivianne Schuijren