Informatie “Twaalf apostelen”

Beeldhouwer: Eric Claus
Materialen: beelden: brons; sokkels: beton
Oude Kerk, Grotestraat 58, Ede, op betonnen sokkels (sinds april 2008)
Geplaatst in maart 1994 op sluitstenen van de muur rondom de Oude Kerk

Oude Kerk, Ede

2021: Judas Thaddeus, sinds april 2008 op sokkel

1999: (l): Judas Thaddeus; (r): Bartholomeus, zoals geplaatst in maart 1994

DE AANLEIDING
In de 1990-er jaren vroeg de kunstcommissie van de gemeente Ede Eric Claus een kunstwerk te ontwerpen dat bij de Oude Kerk zou worden geplaatst. Het kunstwerk moest in harmonie zijn met de omgeving. Het ontwerp dat Eric Claus maakte, bleek bij het zoeken naar een geschikte plek niet te harmoniëren met de omgeving. Zijn oog viel op de zes doorgangen in de muur rondom de Oude Kerk. Aan weerszijden van de doorgangen waren op de muren sluitstenen geplaatst. Eric Claus stelde voor het idee een beeld bij de kerk te plaatsen te laten varen; in plaats daarvan wilde hij twaalf beelden ontwerpen die op de sluitstenen konden worden geplaatst.(1) Hij ontwierp de beeldengroep “Twaalf apostelen”, bestaande uit twaalf verschillende beelden die elk een apostel symboliseren. Elk beeld toont in de vorm van een lege ruimte, omhuld door gelaagde abstracte vlakken, een van de attributen die in de loop der eeuwen aan een apostel zijn toegekend. Het overgrote deel van de apostelen stierf de marteldood. In de meeste gevallen tonen de beelden de contouren van het wapen waarmee zij volgens de overlevering ter dood werden gebracht. Eric Claus heeft gekozen voor deze wijze van uitbeelding omdat in de 1990-er jaren geweld in de actualiteit stond.(2)

(1) Kunst bij Oude Kerk: Een zoektocht naar symbolen (Petra Roelofsen, Ede Stad, 12 september 1994 [archief Vereniging Oud Ede]); folder Kunst rondom de oude kerk in Ede – een zoektocht naar symbolen (Pauline van der Heijden, Koos Vogel, Ede, 1994 [archief Vereniging Oud Ede]).
(2) Kunst bij Oude Kerk: Een zoektocht naar symbolen (Petra Roelofsen, 1994).

MAART 1994: PLAATSING
In maart 1994 werden op de sluitstenen aan weerszijden van de zes doorgangen in de muur rondom de Oude Kerk de twaalf door Eric Claus ontworpen beelden geplaatst die de apostelen van Jezus symboliseren. In de doorgangszijde van iedere sluitsteen was de naam gegraveerd van de apostel die werd uitgebeeld.(1) De beelden zijn niet volgens een bepaalde indeling geplaatst.(2) De plaatsing was als volgt:(3)

In september 1994 werd een bijeenkomst gehouden waarin aan Eric Claus het eerste exemplaar werd uitgereikt van de folder Kunst rondom de oude kerk in Ede – een zoektocht naar symbolen. De folder bevatte een korte uitleg over de kenmerken van het werk van Eric Claus, de totstandkoming van de beeldengroep “Twaalf apostelen”, de manier waarop de beelden de apostelen symboliseren en een plattegrond waarop de plek van ieder beeld was aangeduid. In bijschriften onder de door Eric Claus gemaakte foto’s van de beelden waren de uitgebeelde attributen omschreven en de betekenis ervan. Gijp van Soest, wethouder welzijn en cultuur in Ede, sprak de wens uit dat de beelden mensen zouden prikkelen om ernaar te kijken en dat iedere burger er een betekenis aan zou geven die voor hem zinvol was. Eric Claus gaf uitleg over de beelden.(4)

(1) De namen van een aantal beelden wijken af van de namen die zijn vermeld in Matteüs 10:1-4; Marcus 3:13-19 en Lucas 6:12-16. In de besprekingen op KIJKEN NAAR BEELDEN van de afzonderlijke beelden zijn de namen aangehouden zoals die aan de beelden zijn gegeven. Voor zover verschillend, zijn ook de Nieuwtestamentische benamingen vermeld.
(2) Mededeling Eric Claus.
(3) Folder Kunst rondom de oude kerk in Ede – een zoektocht naar symbolen (Pauline van der Heijden, Koos Vogel, Ede, 1994).
(4) Kunst bij Oude Kerk: Een zoektocht naar symbolen (Petra Roelofsen, Ede, 1994).

2008: PLAATSING RONDOM DE OUDE KERK
Op 1 oktober 2007 werden de beelden van de beeldengroep “Twaalf apostelen” in opslag genomen vanwege de herinrichting van het Oude Kerkplein. De muur rondom de kerk werd afgebroken en niet herbouwd; het plein moest een meer open karakter krijgen. In oktober 2007 was de verwachting dat de herinrichtingswerkzaamheden in januari 2008 zouden zijn voltooid. Het was nog niet duidelijk waar de beelden in de nieuwe situatie zouden worden geplaatst.(1)
Nadat de herinrichtingswerkzaamheden waren voltooid, werden de beelden in april 2008 rondom de Oude Kerk op betonnen sokkels geplaatst, in uitsparingen van een brede lage heg die strak langs de muren van de Oude Kerk was geplant.(2) In de voorzijde van elke sokkel werd de naam gegraveerd van de apostel die op symbolische wijze is uitgebeeld.
De volgorde waarin de beelden rondom de Oude Kerk werden herplaatst, was gelijk aan de volgorde die bij de plaatsing in maart 1994 was aangehouden. Paarsgewijze plaatsing zoals in maart 1994 was door de loop van de heggen niet mogelijk.
De beelden werden als volgt herplaatst:

(1) De Gelderlander, 2 oktober 2007 (archief Vereniging Oud Ede).
(2) De Gelderlander, 29 april 2008 (archief Vereniging Oud Ede).

DE TWAALF APOSTELEN
De twaalf apostelen waren leerlingen van Jezus. Zij waren twaalf in getal, analoog aan de twaalf stammen van Israël. Jezus zond de apostelen uit om aan het Joodse volk de boodschap te verkondigen dat het Rijk der Hemelen nabij was. Hij had hen de macht gegeven om zieken te genezen, doden tot leven te wekken en kwade geesten uit te drijven.(1)
Judas Iskariot, één van de twaalf apostelen, verried Jezus, wat tot Diens kruisiging leidde. Uit wroeging pleegde Judas Iskariot zelfmoord. In Handelingen 1:12-26 is beschreven dat zijn plaats werd toegewezen aan Matthias, die op die manier de twaalfde apostel werd.
De beeldengroep bevat een beeld waarmee Matthias is aangeduid en een beeld waarmee de apostel Paulus is aangeduid. De beeldengroep bevat niet een beeld waarmee de evangelist Mattëus is aangeduid.(2)

(1) https://kro-ncrv.nl/katholiek/encyclopedie/t/twaalf-apostelen.
(2) Volgens Notities bij 100 jaar inventaris van de Oude Kerk te Ede, 1917-2017 (Roel J. Cirkel, Ede, 2017, p.36 en 44) heeft er bij het ontwerpen van “Twaalf apostelen” een persoonsverwisseling plaatsgevonden en is een beeld, Matthias aanduidend, ontworpen in de veronderstelling dat dit een aanduiding was van de evangelist Matteüs, één van de oorspronkelijke twaalf apostelen.

→  Eric Claus: “Twaalf apostelen” (Ede)
→  ERIC CLAUS